بررسی تطبیقی ماهیت دین در اندیشه اسپینوزا و علامه طباطبایی: از عقلگرایی تا فطرتگرایی
نوع مقاله:
پژوهشی
نویسندگان:
حسن کرمی محمدآبادی
/ دانشجوی دکتری مدرسی معارف (مبانی نظری)، دانشگاه تهران، تهران، ایران / Hassankarami@ut.ac.ir
/ دانشجوی دکتری مدرسی معارف (مبانی نظری)، دانشگاه تهران، تهران، ایران / Hassankarami@ut.ac.ir✍️ علی عسگری یزدی / استاد دانشکدة معارف و اندیشة اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران / asgariyazdi@ut.ac.ir
/ استاد دانشکدة معارف و اندیشة اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران / asgariyazdi@ut.ac.irسید مجتبی میردامادی / دانشیار دانشکدة معارف و اندیشة اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران / mirdamadi_77@ut.ac.ir
/ دانشیار دانشکدة معارف و اندیشة اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران / mirdamadi_77@ut.ac.irحسین رهنمائی / استادیار دانشکدة معارف و اندیشة اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران / h_rahnamaei@ut.ac.ir
/ استادیار دانشکدة معارف و اندیشة اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران / h_rahnamaei@ut.ac.irچکیده:
هدف اصلی این مطالعه، بررسی تطبیقی ماهیت دین در اندیشة باروخ اسپینوزا و علامه سیدمحمدحسین طباطبایی است تا نشان دهد که چگونه تفاوت در دیدگاههای آنان ریشه در مبانی فلسفی متفاوتشان دارد. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و تطبیقی، و با اتکا بر آثار اصلی هر دو متفکر، به این مهم میپردازد. یافتهها نشان میدهند که اسپینوزا با رویکردی عقلگرایانه و بر اساس هستیشناسی مبتنی بر جوهر واحد، دین را عمل بر اساس شناخت خدا میداند. او کتاب مقدس را متنی تاریخی و اخلاقی تلقی میکند و وحی را بیشتر در حوزة عملْ کاربردی میداند تا حوزة شناخت حقیقت. در مقابل، علامه طباطبایی با تکیه بر هستیشناسی سلسلهمراتبی (اصالت و تشکیک وجود) و با رویکردی که عقل را در کنار وحی و فطرت بهعنوان منابع معرفت دینی بهرسمیت میشناسد، دین را راهنمایی فطری برای رسیدن به سعادت تلقی میکند. این مطالعة تطبیقی آشکار میسازد که تفاوت بنیادین میان دین عقلگرای اسپینوزا و دین فطرتگرای علامه، پیامد مستقیم مبانی هستیشناختی متفاوت آنان است. بدین ترتیب، پژوهش حاضر ضمن روشن ساختن نقاط اشتراک و افتراق این دو اندیشمند، بر نقش تعیینکنندة پیشفرضهای متافیزیکی در شکلدهی به فلسفة دین تأکید میورزد.
کلمات کلیدی:
Article data in English (انگلیسی)
شیوه ارجاع به این مقاله:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
کرمی محمدآبادی، حسن، عسگری یزدی، علی، میردامادی، سید مجتبی، رهنمائی، حسین. (1404) بررسی تطبیقی ماهیت دین در اندیشه اسپینوزا و علامه طباطبایی: از عقلگرایی تا فطرتگرایی. فصلنامه معرفت ادیان، 17(1)، 29-47 https://doi.org/10.22034/marefateadyan.2025.5002203.
حسن کرمی محمدآبادی؛ علی عسگری یزدی؛ سید مجتبی میردامادی؛ حسین رهنمائی."بررسی تطبیقی ماهیت دین در اندیشه اسپینوزا و علامه طباطبایی: از عقلگرایی تا فطرتگرایی". فصلنامه معرفت ادیان، 17، 1، 1404، 29-47
کرمی محمدآبادی، حسن، عسگری یزدی، علی، میردامادی، سید مجتبی، رهنمائی، حسین.(1404) 'بررسی تطبیقی ماهیت دین در اندیشه اسپینوزا و علامه طباطبایی: از عقلگرایی تا فطرتگرایی'، فصلنامه معرفت ادیان، 17(1), pp. 29-47
