Ma`rifat-e Adyan, Volume 17, Issue 1, No 65, Year 2026 , Pages 29-47

    بررسی تطبیقی ماهیت دین در اندیشه اسپینوزا و علامه طباطبایی: از عقل‌گرایی تا فطرت‌گرایی

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    Hassan Karami mohammadabadi / دانشجوی دکترا دانشگاه تهران / Hassankarami@ut.ac.ir
    ✍️ Ali Asgariyazdi / استاد دانشگاه تهران / asgariyazdi@ut.ac.ir
    Seyed mojtaba mirdamadi / استادیار دانشگاه تهران / mirdamadi_77@ut.ac.ir
    Hosein Rahnemaei / استادیار گروه مبانی نظری اسلام، دانشگاه تهران / h_rahnamaei@ut.ac.ir
    Pages: 29-47 Receive Date: 2026/07/22 Accept Date: 2026/07/22
    dor 20.1001.1.20088116.1404.17.1.2.4
    doi 10.22034/marefateadyan.2025.5002203
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :بررسی تطبیقی ماهیت دین در اندیشه اسپینوزا و علامه طباطبایی: از عقل‌گرایی تا فطرت‌گرایی
    Abstract: 
    هدف اصلی این مطالعه، بررسی تطبیقی ماهیت دین در اندیشة باروخ اسپینوزا و علامه سیدمحمدحسین طباطبایی است تا نشان دهد که چگونه تفاوت در دیدگاه‌های آنان ریشه در مبانی فلسفی متفاوتشان دارد. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و تطبیقی، و با اتکا بر آثار اصلی هر دو متفکر، به این مهم می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهند که اسپینوزا با رویکردی عقل‌گرایانه و بر اساس هستی‌شناسی مبتنی بر جوهر واحد، دین را عمل بر اساس شناخت خدا می‌داند. او کتاب مقدس را متنی تاریخی و اخلاقی تلقی می‌کند و وحی را بیشتر در حوزة عملْ کاربردی می‌داند تا حوزة شناخت حقیقت. در مقابل، علامه طباطبایی با تکیه بر هستی‌شناسی سلسله‌مراتبی (اصالت و تشکیک وجود) و با رویکردی که عقل را در کنار وحی و فطرت به‌عنوان منابع معرفت دینی به‌رسمیت می‌شناسد، دین را راهنمایی فطری برای رسیدن به سعادت تلقی می‌کند. این مطالعة تطبیقی آشکار می‌سازد که تفاوت بنیادین میان دین عقل‌گرای اسپینوزا و دین فطرت‌گرای علامه، پیامد مستقیم مبانی هستی‌شناختی متفاوت آنان است. بدین ترتیب، پژوهش حاضر ضمن روشن ساختن نقاط اشتراک و افتراق این دو اندیشمند، بر نقش تعیین‌کنندة پیش‌فرض‌های متافیزیکی در شکل‌دهی به فلسفة دین تأکید می‌ورزد.
    Keywords: 
    دین
    اسپینوزا
    علامه طباطبایی
    مطالعه تطبیقی
    • 394 reads
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Karami mohammadabadi , Hassan , Asgariyazdi, Ali, mirdamadi, Seyed mojtaba, Rahnemaei, Hosein. (2026) بررسی تطبیقی ماهیت دین در اندیشه اسپینوزا و علامه طباطبایی: از عقل‌گرایی تا فطرت‌گرایی. Ma`rifat-e Adyan, 17(1), 29-47 https://doi.org/10.22034/marefateadyan.2025.5002203.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Hassan Karami mohammadabadi ; Ali Asgariyazdi; Seyed mojtaba mirdamadi; Hosein Rahnemaei."بررسی تطبیقی ماهیت دین در اندیشه اسپینوزا و علامه طباطبایی: از عقل‌گرایی تا فطرت‌گرایی". Ma`rifat-e Adyan, 17, 1, 2026, 29-47

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Karami mohammadabadi , H, Asgariyazdi, A, mirdamadi, S, Rahnemaei, H.(2026) 'بررسی تطبیقی ماهیت دین در اندیشه اسپینوزا و علامه طباطبایی: از عقل‌گرایی تا فطرت‌گرایی', Ma`rifat-e Adyan, 17(1), pp. 29-47

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Karami mohammadabadi , H, Asgariyazdi, A, mirdamadi, S, Rahnemaei, H. بررسی تطبیقی ماهیت دین در اندیشه اسپینوزا و علامه طباطبایی: از عقل‌گرایی تا فطرت‌گرایی. Ma`rifat-e Adyan, 2026; 17(1): 29-47