TY  - JOUR
    ID  - 5002203
    TI  - بررسی تطبیقی ماهیت دین در اندیشة اسپینوزا و علامه طباطبایی:  از عقل‌گرایی تا فطرت‌گرایی
    JO  - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
    JA  - 16
    LA  - fa
    SN  - 2008-8116
        AU  - Karami mohammadabadi , Hassan 
      AD  - دانشجوی دکتری - دانشگاه تهران
          AU  - Asgariyazdi, Ali
      AD  - 
          AU  - Mirdamadi, Seyed Mojtaba
      AD  - عضو هیئت علمی
          AU  - Rahnemaei, Hosein
      AD  - استادیار - گروه مبانی نظری اسلام، دانشگاه تهران
        Y1  - 2026
    PY  - 2026
    VL  - 17
    IS  - 1
    SP  - 29
    EP  - 47
  KW  - دین
KW  - اسپینوزا
KW  - علامه طباطبایی
KW  - مطالعه تطبیقی
    DO  - 10.22034/marefateadyan.2025.5002203
    AB  - هدف اصلی این مطالعه، بررسی تطبیقی ماهیت دین در اندیشة باروخ اسپینوزا و علامه سیدمحمدحسین طباطبایی است تا نشان دهد که چگونه تفاوت در دیدگاه‌های آنان ریشه در مبانی فلسفی متفاوتشان دارد. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و تطبیقی، و با اتکا بر آثار اصلی هر دو متفکر، به این مهم می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهند که اسپینوزا با رویکردی عقل‌گرایانه و بر اساس هستی‌شناسی مبتنی بر جوهر واحد، دین را عمل بر اساس شناخت خدا می‌داند. او کتاب مقدس را متنی تاریخی و اخلاقی تلقی می‌کند و وحی را بیشتر در حوزة عملْ کاربردی می‌داند تا حوزة شناخت حقیقت. در مقابل، علامه طباطبایی با تکیه بر هستی‌شناسی سلسله‌مراتبی (اصالت و تشکیک وجود) و با رویکردی که عقل را در کنار وحی و فطرت به‌عنوان منابع معرفت دینی به‌رسمیت می‌شناسد، دین را راهنمایی فطری برای رسیدن به سعادت تلقی می‌کند. این مطالعة تطبیقی آشکار می‌سازد که تفاوت بنیادین میان دین عقل‌گرای اسپینوزا و دین فطرت‌گرای علامه، پیامد مستقیم مبانی هستی‌شناختی متفاوت آنان است. بدین ترتیب، پژوهش حاضر ضمن روشن ساختن نقاط اشتراک و افتراق این دو اندیشمند، بر نقش تعیین‌کنندة پیش‌فرض‌های متافیزیکی در شکل‌دهی به فلسفة دین تأکید می‌ورزد.
    UR  - https://marefateadyan.nashriyat.ir/node/5002203
    L1  - https://marefateadyan.nashriyat.ir/sites/marefateadyan.nashriyat.ir/files/article-files/5002203-1785136768.pdf
    ER  -