Ma`rifat-e Adyan, Volume 17, Issue 1, No 65, Year 2026, Pages 151-172

    The Black Verse: An Examination of the Role of Ahriman and the Demons in the Dādestān ī Mēnōg ī Xrad

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    Marzieh (Khorshid) Soleimani / PhD Candidate in Iranian Religions, University of Religions and Denominations, Qom, Iran / marziehsoleimani5050@gmail.com
    ✍️ Seyyed Saeid Reza Montazeri / Associate Professor, Department of Religions and Mysticism, Farabi Campus, University of Tehran, Qom, Iran / ssmontazery@ut.ac.ir
    Mustafa Farhudi / Assistant Professor, Department of Religions and Mysticism, University of Religions and Denominations, Qom, Iran / m.farhudi@urd.ac.ir
    dor 20.1001.1.20088116.1404.17.1.8.0
    doi10.22034/marefateadyan.2025.5002014
    Abstract: 
    The Dādestān ī Mēnōg ī Xrad is a religious and ethical text in which Ahriman and the demons (dēws) are frequently mentioned. In this book, the concept of "Ahriman" and the "demons," as his assistants and hosts, is explored through multiple manifestations and forms, with examples provided for each. A close reading of this text, informed by the formation of meaning through other texts (intertextuality) and the understanding of the subtext, unveils the genesis, existence, functions, and destiny of the demons, the offspring of the primordial demon. Accordingly, in Mēnōg ī Xrad, we encounter four categories of demons, and based on this, the methods of following and worshipping them, as well as the ways to be delivered from them, are presented to the audience. This article, drawing on textual evidence and references to contemporaneous and linguistically related texts, endeavors to provide a clear picture of these demons and their functions, and to delineate the connection between Ahriman and his agents with earthly life and the afterlife. The conclusion reached by the researcher is the demonstration of the conceptual and existential reality of four categories of demons, the identification of their means of influencing humanity, and the provision of solutions for liberation from them.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :آیت سیاهی؛ بررسی نقش اهریمن و دیوان در دادِستان مینوی خرد
    Abstract: 
    دادِستانِ مینوی خرد متنی است دینی و اخلاقی که در آن بسیار از اهریمن و دیوان یاد شده است. در این کتاب، مفهوم «اهریمن» و «دیوان»، به‌عنوان دستیاران و لشکریان اهریمن، در نمودها و قالب‌های چندگانه واکاوی و برای هر نمود مثال‌هایی ارائه شده است. خوانش دقیق این کتاب در پرتو شکل‌گیری معنای متن توسط متون دیگر (بینامتنیّت) و فهم مطالب بین سطور از شکل‌گیری، زیست، خویش‌کاری‌ها و سرنوشت دیوان‌دیو و فرزندان او پرده برمی‌دارد. بر این اساس، در مینوی خرد با چهار دسته از دیوان مواجه می‌شویم و بر همین بنیاد، شیوه‌های پیروی و پرستش آنها و راه‌های رهایی از آنان در اختیار مخاطب قرار می‌گیرد. در این مقاله با تکیه بر شواهد متنی و ارجاع به متون هم‌زمان و هم‌زبان، کوشش شده است که تصویر روشنی از این دیوان و خویش‌کاری‌های آنها به‌دست داده شود و در مورد ارتباط اهریمن و عُمالش با زندگی گیتیانه و جهان پس از مرگ، خطوط واضحی ترسیم گردد. آنچه در پایان به‌عنوان نتیجه پیش روی پژوهشگر قرار می‌گیرد، اثبات وجود مفهومی و مصداقی چهار دسته از دیوان، شناخت راه‌های نفوذ آنان در آدمی و به‌دست دادن راهکارهایی برای رهایی از آنان است.
    References: 
    • آموزگار، ژاله و تفضلی، احمد (1386). آوانویسی، ترجمه، تعلیقات، واژه‌نامه، متن پهلوی کتاب پنجم دینکرد. تهران: معین.
    • بندهشن (1390). گزارنده: مهرداد بهار. گردآورنده: فرنبغ دادگی. تهران: توس.
    • بهار، مهرداد (1362). پژوهشی در اساطیر ایران: پارۀ نخست. تهران: توس.
    • بهار، مهرداد (1397). پژوهشی در اساطیر ایران: پارۀ نخست و پارۀ دویم. تهران: آگه.
    • بیرونی، ابوریحان (1386). آثار الباقیه. ترجمۀ ا. داناسرشت. تهران: امیرکبیر.
    • پورداود، ابراهیم و دارمستتر، جیمز (1401). اوستا: نامۀ زرتشت. ویراست نو: فرید مرادی. تهران: مروارید.
    • تفضلی، احمد (1376). تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: سخن.
    • چرتی، کارلو ج (1403). ادبیات پهلوی. ترجمۀ پانته‌آ ثریا. تهران: فرزان روز.
    • حاتمی، مریم (1400). مینوی خرد: پژوهش بر پایۀ متن پازند. تهران: برسم.
    • خطیبی، ابوالفضل (1392). دانای مینوی خرد، شخصیتی خیالی یا تاریخی؟ پیشنهادی برای نام نویسندۀ اصلی مینوی خرد. نامۀ فرهنگستان، 13(2)، 73ـ90.
    • دارمستتر، جیمس (1384). مجموعه قوانین زردشت: وندیداد اوستا. ترجمۀ موسی جوان. تهران: دنیای کتاب.
    • دالوند، یاسر (1402). آوانویسی، ترجمۀ فارسی و واژه‌نامۀ مینوی خرد. تهران: کتاب سده.
    • دانش‌پژوه، محمدتقی (1375). تصحیح  الارب فی اخبار الفرس و العرب. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
    • دوستخواه، جلیل (1377). آز و نیاز دو دیو گردن‌فراز. در: جشن‌نامۀ استاد ذبیح‌الله صفا. به‌کوشش: سیدمحمد ارابی. تهران: شهاب ثاقب.
    • دوستخواه، جلیل (گزارش و پژوهش) (1400). اوستا؛ کهن‌ترین سرودهای ایرانیان. تهران: ققنوس.
    • دینوری، ابوحنیفه (1364). اخبار الطوال. ترجمۀ محمود مهدوی دامغانی. تهران: نی.
    • رادپور، اسماعیل و اصفهانی، سیده‌مریم (1402). مفهوم خردِ مینوی در حکمت ایران باستان با نظر به دادِستانِ مینوی خرد. الهیات تطبیقی، 14(29)، 1ـ14.
    • راشدمحصل، محمدتقی (1385الف). تصحیح متن، آوانویسی، برگردان فارسی و یادداشت‌های زند بهمن یسن. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    • راشدمحصل، محمدتقی (1385ب). نگارش فارسی، آوانویسی، یادداشت‌ها، واژه‌نامه و تصحیح متن وزیدگی‌های زادسپرم. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    • راشدمحصل، محمدتقی (1389). تصحیح متن، آوانویسی، واژه‌نامه و یادداشت‌های دینکرد هفتم. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    • روایت پهلوی (1367). گزارنده: مهشید میرفخرایی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    • ژینیو، فیلیپ (1400). ارداویرافنامه. ترجمه و تحقیق: ژاله آموزگار. تهران: معین و انجمن ایران‌شناسی فرانسه.
    • شکیبا، پروین (1380). گزارش گمان‌شکن: شرح و ترجمۀ متن پازند شکند گمانیک ویچار. تهران: کتاب کیومرث.
    • عریان، سعید (1371الف). ترجمه و آوانوشت متون پهلوی. گردآورنده: جاماسب جی دستور منوچهر جی جاماسب آسانا. تهران: کتابخانۀ ملی جمهوری اسلامی ایران.
    • عریان، سعید (1371ب). ماه فروردین روز خرداد؛ ترجمه و آوانوشت متون پهلوی. گردآورنده: جاماسب جی دستور منوچهر جی جاماسب آسانا. تهران: کتابخانۀ ملی جمهوری اسلامی ایران.
    • فارست مندوزا، ساتنام (1400). جادوگران، بدکاره‌گان و ساحران: انگارۀ دیو در ایران باستان. ترجمۀ انیس صائب. تهران: فرهامه.
    • فرهودی، مصطفی (1393). اخلاق در دین زرتشت از منظر مینوی خرد. اخلاق وحیانی، 2(5)، 87ـ103.
    • فضیلت، فریدون (1381). آراستاری، آوانویسی، یادداشت‌ها و ترجمۀ دینکرد سوم. تهران: فرهنگ دهخدا.
    • فون‌گال، هوبرتوس (1385). خدای با سر شیر و سر انسان در دین میترا. مجموعه مقالات دومین کنگرۀ بین‌المللی مهرشناسی. ترجمۀ مرتضی ثاقب‌فر. تهران: توس. 565ـ581. 
    • قادری، تیمور (1382). اخلاق ایرانی به‌روایت متون پهلوی. مطالعات ایرانی، 2(3)، 125ـ137.
    • کریستن‌سن، آرتور (1377). نمونه‌های نخستین انسان و نخستین شهریار. ترجمۀ ژاله آموزگار و احمد تفضلی. تهران: چشمه.
    • کریستن‌سن، آرتور (2535پ). آفرینش زیانکار در روایات ایرانی. ترجمۀ احمد طباطبایی. تبریز: دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی.
    • کوورجی کویاجی، جهانگیر (1388). بنیادهای اسطوره و حماسۀ ایران. گزارش و ویرایش: جلیل دوستخواه. تهران: آگه.
    • لقمان، بزرگمهر (1399). جاماسپی: گزارش پارسیگ (پهلوی) یادگار جاماسپ/ جاماسپ‌نامه. بر پایۀ گزارش رهام اشه. تهران: شورآفرین.
    • مزداپور، کتایون (1369). آوانویسی و ترجمۀ شایست ناشایست. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
    • منتظری، سیدسعیدرضا و نظری، محمدرضا (1393). رهیافتی به مفهوم پیمان در اندرزنام‌های پهلوی. هفت آسمان، 6(63 و 64)، 5ـ24.
    • مولایی، چنگیز (1388). دیو: دانشنامۀ زبان و ادب فارسی. به‌سرپرستی اسماعیل سعادت. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
    • میرفخرایی، مهشید (1392). بررسی دینکرد ششم. تهران: پزوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    • مینوی خرد (1400). ترجمة احمد تفضلی. به‌کوشش: ژاله آموزگار. تهران: توس.
    • نوابی، ماهیار (1339). گزیدۀ اندرز پوریوتکیشان. نشریۀ دانشکدۀ تبریز، 12(55)، 513ـ535.
    • ویلیامز، آلن (1400). دین زرتشتی متأخر. در: مری بویس و دیگران. جستاری در فلسفۀ زرتشتی. ترجمۀ سعید زارع و دیگران. قم: دانشگاه ادیان و مذاهب. 47ـ84.
    • هینلز، جان (1368). شناخت اساطیر ایران. ترجمۀ ژاله آموزگار و احمد تفضلی. تهران: چشمه.
    • یاحقی، محمدجعفر (1369). فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی. تهران: سروش.
    References: 
    • Hintze, A (1994). Zamyād Yašt: Introduction, Avestan text, Translation, Glossary. WIESBADEN: Dr LUDWIG REICHERT VERLAG.
    • Jaafari-Dehaghi, M. (1997). Transcription, Translation and Commentary of Dādestān ī Dēnīg. ProQuest LLC.
    • Madan, D. M. (1911). The Complete Text of the Pahlavi Dinkard. Bombay.
    • Shaked, sh. (1967). Notes on Ahreman, the Evil spirit and his creation. Studies in Mysticism and Religion Presented to G. G. Scholem, Jerusalem, 227-254.
    • Shaked, sh. (1979). The Wisdom of the Sasanian Sages (Dēnkard VI). Colorado: Westerview 
    • Tafazzoli, A. (1993). DĀDESTĀN Ī MĒNŌG Ī XRAD. Encyclopaedia Iranica, 554-555, available online at: DĀDESTĀN Ī MĒNŌG Ī XRAD (accessed online at 22 December 2024)
    • West, E. W. (1871). The Book of the Mainyō-I Khrad. Pāzend-Sanskrit text with English translation and notes. Stuttgart and London: APA ORIENTAL PRESS .
    • Williams, A. V. (1994). DĒW. Encyclopaedia Iranica, 333-334, available online at: DĒW (accessed online at 22 December 2024).
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Soleimani, Marzieh (Khorshid) , Montazeri, Seyyed Saeid Reza , Farhudi, Mustafa. (2026) The Black Verse: An Examination of the Role of Ahriman and the Demons in the Dādestān ī Mēnōg ī Xrad. Ma`rifat-e Adyan, 17(1), 151-172 https://doi.org/10.22034/marefateadyan.2025.5002014.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Marzieh (Khorshid) Soleimani; Seyyed Saeid Reza Montazeri; Mustafa Farhudi." The Black Verse: An Examination of the Role of Ahriman and the Demons in the Dādestān ī Mēnōg ī Xrad". Ma`rifat-e Adyan, 17, 1, 2026, 151-172

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Soleimani, M, Montazeri, S, Farhudi, M.(2026) ' The Black Verse: An Examination of the Role of Ahriman and the Demons in the Dādestān ī Mēnōg ī Xrad', Ma`rifat-e Adyan, 17(1), pp. 151-172

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Soleimani, M, Montazeri, S, Farhudi, M. The Black Verse: An Examination of the Role of Ahriman and the Demons in the Dādestān ī Mēnōg ī Xrad. Ma`rifat-e Adyan, 2026; 17(1): 151-172