بررسی تطبیقی مفهوم روشن شدگی در ذن بودایی با تاکید بر  شن¬سیو با  صحو در تصوف خراسان با تاکید بر ابوالقاسم قشیری

مريم علوي / دكتري اديان و عرفان، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامي، قم، ايران
* مهدي لك‌زائي / استاديار گروه اديان شرق، دانشگاه اديان و مذاهب قم     lakzaei@urd.ac.ir
ابوالفضل محمودی / دانشیار گروه ادیان و عرفان تطبیقی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران

چكيده

روشن‌شدگی در سنت ذن بودایی و صحو در سنت تصوف خراسان اهمیت برجسته‌ای دارند به‌طوریکه باعث ایجاد شقاق بنیادینی میان پیروان ذن بودایی و تصوف خراسان شده بود. در سنت ذن بودایی روشن‌شدگی به تدریجی و ناگهانی تقسیم می‌شد که هر کدام پیروان خاص خود را داشت. نماینده مکتب بیداری تدریجی شن هسیو و نماینده مکتب بیداری ناگهانی نیز هوئی‌ننگ بود. اختلاف نظر آنها در بحث کیفیت حصول روشن¬شدگی چنان جدی بود که سنت بودایی بعد از خود را به آیین بودایی شما و جنوب تقسیم کرد. در تصوف خراسان نیز اختلاف نظر میان صحو و سکر صوفیان آن خطه را در برابر هم قرار داده بود و دست کم آنها را به دو دسته تقسیم می¬کرد: صوفیان پیرو صحو مانند خواجه عبدالله انصاری، ابو نصر سراج طوسی،  هجویری  هستند و ابوالقاسم قشیری نیز نماینده تصوف مبتنی بر صحو به¬شمار می¬رود. 
پیروان روشن شدگی تدریجی در ذن بودایی اهل سواد و دانش بوده¬اند. آنها اهل کتابت بوده و نظریات خاص خود را به¬خوبی در آثارشان تدوین کرده¬اند. به¬عبارت دیگر آنها بیشتر اهل سنت کتابت بوده و در دوره خود در زمره عالمان اهل علم شناخته می¬شدند. به¬همین نحو در تصوف مبتنی بر صحو خراسان نیز صوفیان اهل سواد و دانش بوده و در زمره عالمان زمان خود شناخته می¬شدند. آنها نیز اهل کتابت بوده و از سنت مکتوب بهره می-بردند. کلام آخر اینکه به لحاظ کارکرد روشن¬شدگی تدریجی در سنت ذن بودایی همان جایگاهی را دارد که صحو نزد صوفیان خراسان داشته است.
كليدواژه‌ها: روشن¬شدگی تدریجی، شن¬سیو، مکتب چن، صحو، تصوف خراسان، ابوالقاسم قشیری