بازخوانی ریشه‌های تاریخیِ قدمگاه

معرفت اديان 52 / 2018356
پيمان ابوالبشري / استاديار گروه تاريخ دانشگاه نيشابور
چکیده
در گسترة مطالعات بیناادیانی، مفهوم قدمگاه با فلسفه‌ها و کارکردهای گوناگونش، بخش مهمی از آثار مربوط به مناسکِ مشترکِ ادیان را به خود اختصاص داده است. غالباً معناکاوی و باستان‌شناسی مفهوم قدمگاه، از سوی مستشرقان و به‌ویژه محققان حوزة بودیسم انجام شده که نتیجة آن، سوگیری‌های کژاندیشانه در حوزة قدمت و تأثیر بودیسم در تحمیل مفهوم قدمگاه بر ادیان دیگر است. نوشتار حاضر بر آن است با تکیه بر روش تحلیل تاریخی روشن سازد که با وجود نظریات تعدادی از شرق‌شناسان، قدمگاه‌ها در تاریخ ادیان ابراهیمی، ‌ریشه‌ای بودایی ندارند و در واقع نمایشی از باورهای مشترک جهانیِ انسان‌ها با ریشه و مبنایی توحیدی‌اند که در سطحی از ناخودآگاهِ جمعی به آداب و رسوم تبدیل شده‌اند و در این مسیر، منابع قرآنی و روایی دلیلی بر این مدعاست. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که قدمگاه در هر دین، معنای الهیاتیِ خاص خود را پیموده است و با توجه به قدمت مقام ابراهیم در مکة مکرمه، می‌توان اذعان کرد که ادیان توحیدی بر مبنای آیات قرآنی، در ابداع مفهوم و فلسفة قدمگاه پیشگام بوده‌اند و آیین بودا به‌صِرف تکثر قدمگاه‌ها، مؤسس این‌گونه از زیارتگاه‌های دینی در تاریخ ادیان نيست.
کلیدواژه‌ها: اسلام، بودیسم، بوداپده، قدمگاه، کهن‌الگو، مقام ابراهیم علیه السلام