بررسی تطبیقی مراتب حکمت در منظومة فکری شنکره چاریه و عزیزالدین نسفی

معرفت اديان 52 / 2015724
سعيد گراوند / دانشيار گروه اديان و عرفان، دانشگاه شهيد مدني آذربايجان

خانم مينا سليماني / كارشناس ارشد اديان و عرفان دانشگاه شهيد مدني آذربايجان
چکیده
در منظومة فکری شنکره چاریه و عزیزالدین نسفی بحث دربارة مراتب حکمت و مسائل پیرامون آن، یکی از مسائل بنیادین است که بررسی تطبیقی آن، میزان همانندی سلوک و تفکر سلوکی این دو حکیم را در دو سنت معنوی نشان می‌دهد. حکمت در منظومة فکری شنکره چاریه عبارت است از شناختی که باور نادرست را محو می‌سازد. در منظومة فکری شنکره، حکمت دو سطح دارد: متعالی و متعارف. حکمت متعارف مبتنی بر حواس است؛ درحالی‌که حکمت متعالی معرفت به آتمن است که نیازی به احتجاج عقلی ندارد. حکمت در منظومة فکری حکیم نسفی، حضور علم و عمل است که به دو مقولة شهودی و اکتسابی تقسیم می‌شود. نسفی بر این باور است که رسیدن به مقام حکمت، رسیدن به مقامی هم‌شأن جایگاه ربوبی است. حکمت در منظومة فکری این دو حکیم صرفاً جنبة بحثی و نظری ندارد؛ بلكه حکمت عملی والاتر است. هر دو حکیم در طریق حکمت و تأملات عرفانی خود، به نقد حکمت نظری و بحثی می‌پردازند. ازجمله اختلاف¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬های این دو حکیم این است که تقسیم‌بندی شنکره از حکمت، تقسیمی کاملاً دوگانه است؛ اما حکمت شهودی (کشفی) در تفکر نسفی ماهیتی تشکیکی دارد. یافته¬¬های تحقیق نشان می‌دهد که در منظومة فکری هر دو حکیم دستیابی به مراتب متعالی حکمت از راه  سلوک عملی و ریاضت و مجاهده امکان‌پذیر است.
کلیدواژه‌ها: حکمت، حکمت متعالی، حکمت متعارف، عزیزالدین نسفی، شنکره چاریه.