شناخت‌شناسی در گاتاها

فائزه ناطقي / استاديار برنامه درسي دانشگاه آزاد اسلامي واحد اراك

چکیده

راستی‌آزمایی اندیشه‌ها در بوتة فلسفه غبار شک را می‌زداید و راه‌های گسترده‌تری برای بلوغ تفکر می‌نمایاند. هدف این پژوهش بررسی شناخت‌شناسی در گاتاهاست. این تحقیق از لحاظ هدف، بنیادی است و با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی با رویکرد کیفی به گردآوری مطالعات کتابخانه­ای پرداخته است. نتایج برگرفته از پژوهش نشان داد: در گاتاها از حیث کسب معرفت، دو نوع معرفت حصولی و حضوری مشخص شده است. ابزارهای شناخت عبارت‌اند از: حس، دل، فطرت و عقل؛ و شناخت از راه دعا، باور و آگاهی، اندیشة نیک، همنشینی با دانایان، اَشا و آموزش اهورایی به‌دست می‌آید. موانع شناخت نيز باورهای غلط، آیین غلط، آموزش غلط و عدم رایزنی با اندیشة نیک است. معیار صدق شناخت، میزان مطابقت آن با واقع، و معیار توجیه و اعتبار انواع معرفت‌ها وحی و عقل است. رگه‌هایی از  عمل‌گرایی در واقع‌گرایی دینی گاتاها نیز مشاهده شد. به‌نظر می‌رسد یکی از دلایل توجه اندیشمندان ایرانی به اسلام، به‌ویژه قرآن و سیرة خاندان نبوی، آموزه‌های زرتشت باشد.

کلیدواژه‌ها: شناخت، شناخت‌شناسی، گاتاها.