مقايسة «انسان اخلاقي مطلوب» در اسلام و تائوئيسم با تأكيد بر «نهج‌البلاغه» و «تائو ته چينگ»

قيمت مقاله الكترونيكي: 
1500تومان

سال دهم، شماره اول، پياپي 37، زمستان 1397

حسين رهنمائي / استاديار دانشگاه تهران    h_rahnamaei@ut.ac.ir
دريافت: 17/04/1397 ـ پذيرش: 19/08/1397
چکيده
يکي از روش‌هاي مقايسة سنّت‌هاي ديني، مقايسة انسان مطلوب اخلاقي در آن مکاتب است. روشن است که هرچه ميزان شباهت اوصاف انسان مطلوب اخلاقي در دو مکتب بيشتر باشد، روي نزديکي مباني فکري آنها بيشتر مي‌توان حساب کرد و بهتر مي‌توان در انديشة گفت‌وگو و تعامل فرهنگي بود. در مقالة حاضر، با استفاده از روش مطالعة کتاب‌خانه‌اي و با مراجعه به اصلي‌ترين متون اخلاقي عرفاني دو مکتب «اسلام» و «تائوئيسم»، به ويژه نهج‌البلاغه و تائو ته چينگ ميزان همپوشاني اوصاف انسان مطلوب در اين دو نظام تربيتي مقايسه شده است. «فرزانه» (انسان مطلوب تائوئيسم)، ويژگي‌هاي خاصي دارد که با «پارسا» (انسان مطلوب اخلاقي اسلام= متّقي)، از جهات بسياري شباهت دارد. ورع، رضا به تقدير، خلوت‌گرايي، تفکر، انس با طبيعت، سکوت، بخشش و خدمت به خلق، دوري از شعار و خودنمايي، پرهيز از خشونت و مانند اين، از جملة اين اوصاف هستند. از سوي ديگر، پارساي اسلامي به سبب ويژگي‌هايي همچون اهل مناجات و عبادت بودن، احساس مسئوليت در مقابل اوضاع جامعه، و مرزبندي با مخالفان عقيدتي خود (کافران) در اجتماع و معاد انديشي و مانند آن، از فرزانة تائو متمايز است که نشان مي‌دهد اين دو مکتب با وجود مشابهات‌هاي زياد، فاصلة قابل توجهي با يکديگر دارند.
کليدواژه‌ها: تائوئيسم، انسان مطلوب اخلاقي، نهج‌البلاغه، فرزانه، متقي، تائو ته چينگ.