معرفت ادیان، سال نهم، شماره سوم، پیاپی 35، تابستان 1397، صفحات 89-107

    بررسی تطبیقیِ «نماد درختِ عرفانی» در قبّالا و تصوف

    نوع مقاله: 
    پژوهشی
    نویسندگان:
    ✍️ محمدرضا عابدی / استاديار زبان و ادبيات فارسي، دانشگاه تبريز / abedi@tabrizu.ac.ir
    حسین شهبازی / دانشجوي دكتري زبان و ادبيات فارسي، دانشگاه تبريز / hossein.shahbazi64@yahoo.com
    احمد فرشبافیان نیازمند / استاديار زبان و ادبيات فارسي، دانشگاه تبريز / farshbafian@tabrizu.ac.ir
    محمد مهدی پور / استاد گروه زبان و ادبيات فارسي. دانشگاه تبريز / mohammad.mahdipour@gmail.com
    چکیده: 
    نوشتار حاضر بر آن است تا به روش تطبیقی جنبه های تأثیر و تأثّرِ درخت معرفت و درخت هستیِ مطرح در آثار صوفیه را با سفیروت قبالایی روشن سازد و وجوه تمایز و اشتراک نماد درخت در این دو مکتب عرفانی را باز نماید. هدف از پژوهش، تبیین سیر تحول و تکامل نماد درخت از رمز دینی به رمز عرفانی و سهم هر کدام از دو مکتب تصوف و قبالا در این تکامل است. در این مقاله با استناد به وجوه تشابه ساختاری و تحلیل جزئیات آن و نیز استناد به نظر تام بلاک، پژوهشگر قبالایی، روشن می شود که ساختار نماد درخت به شکل تکامل یافته و عرفانی آن، میراث تصوف اسلامی است و موسی دی لئون در کتاب زوهر، آن را از مقامات القلوب شیخ ابوالحسن نوری و شجرة الکون ابن عربی اقتباس کرده است؛ هرچند در این میان تأثیرپذیری توأمان قبالا و تصوف را از شکل ابتدائی و دینی این نماد در تورات و منابع اسلامی نمی توان نادیده انگاشت. قلب در نماد درخت عرفانی تصوف و قبالا نقش محوری دارد. سالک به واسطه‌ی قلب با عوالم دیگر ارتباط برقرار می کند و از عالم صغیر به عالم علوی راه می یابد.
    Article data in English (انگلیسی)
    Title: 
    A Comparative Study of the "Symbol of the Mystical Tree" in Kabbala and Sufism
    Abstract: 
    Using comparative method, this paper seeks to illuminate the affects and effects of the tree of knowledge and the tree of existence in Sufi works and Kabbala Sefirot to show the similarities and differences of the symbol of tree in these two mystical schools. Explaining the evolution and development of this symbolic tree from a religious code to a mystical one and the share of these two schools in this evolution is the purpose of this paper. Concentrating on the idea of Tom Black, the Kabbalistic researcher, and structural similarities and detailed analysis it becomes clear that the structure of the iconic tree and its evolved and mystical form is the legacy of the Islamic Sufism, which adopted by Moses de Leon in Zohar from Maqamat al-Qulub Shaikh Abu al-Hasan al-Nuri, and Shajarat al-kawn ibn Arabi. However, one cannot overlook the combined effect of Kabbala and Sufism on the fundamental and religious form of this symbol in Torah and Islamic sources. The heart plays a central role in the symbol of the mystical tree of Sufism and Kabbala. The seeker communicates with the other worlds through the heart and from microcosm enters the world of sublimity.
    References: 
    References: 
    • تورات، (اسفار خمسه)، 1362، چ اول، انجمن کتاب مقدس ایران.
    • ابن ابی‌جمهور، محمد بن زین‌الدین، 1403ق، عوالی اللئالی العزیزیه فی الاحادیث الدینیه، ج4، قم، مؤسسه سیدالشهداء.
    • ابن ترکه، علی بن محمد، 1378، شرح فصوص الحکم ابن‌عربی، ج1، به کوشش محسن بیدارفر، قم، نشر بیدار.
    • ابن عربی، محیی‌الدین، 1405ق، شجرة الکون، به کوشش ریاض عبدالله، بیروت، مکتبه دارالعلم.
    • ـــــ ،1400ق، فصوص الحکم، مصحح: ابوعلاء عفیفی، بیروت، دارالکتب العربیه.
    • اپستاین، ایزیدور، 1393، یهودیت؛ بررسی تاریخی، چ سوم، تهران، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
    • ایزوتسو، توشیهیکو، 1383، آفرینش، وجود و زمان، ترجمة مهدی سررشته‌داری، تهران، نشر مهر اندیش.
    • پهلوان، منصور و حسینی‌زاده، سید عبدالمجید، 1388، «درخت ممنوعه در متون یهودی و اسلامی»، ادیان و عرفان، ش1، ص29ـ51.
    • دوبوکور، مونیک، 1373، رمزهای زندة جهان، ترجمه: جلال ستاری، تهران، نشر مرکز.
    • شولم، گرشوم، 1389، جریانات بزرگ در عرفان یهودی، ترجمه: فریدالدین رادمهر، چ دوم، تهران، نشر نیلوفر.
    • ـــــ ،1392، گرایش‌ها و مکاتب اصلی عرفان یهود، ترجمه: علیرضا فهیم، قم، دانشگاه ادیان و مذاهب.
    • قشیری، ابوالقاسم، 1374، الرسالة القشیریه، محققان: محمود ابن‌شریف و عبدالحلیم محمود، قم، نشر بیدار.
    • کُربن، هانری، 1352، تاریخ فلسفة اسلامی، ترجمه: اسدالله مبشّری، تهران، امیرکبیر.
    • کهن، آبراهام، 1390، گنجینه‌ای از تلمود، امیر فریدون گرگانی، چ دوم، تهران، انتشارات اساطیر.
    • گنون، رنه، 1374، معانی رمز صلیب؛ تحقیقی در فن معارف تطبیقی، ترجمه: بابک عالی‌خانی، تهران، سروش.
    • نوری، شیخ ابوالحسن، 1368، «مقامات القلوب»، معارف، به تصحیح و مقدمة پل نویا، ترجمه: علیرضا ذکاوتی قراگوزلو، ش1و2، ص82-119.
    • ـــــ ، 1393، شرب مدام؛ رساله مقامات القلوب، قم، آیت اشراق.
    • همدانی، عین القضات، 1392، تمهیدات، با تصحیح و تحشیه: عفیف عسیران، چ نهم، تهران، انتشارات منوچهری.
    • Abelson, Joshua, 2001, Jewish Mysticism: An Introduction to the Kabbalah, the Paperback edition, from Dover Publications; internet source: http://www.sacred-texts.com/jud/jm/index.htm 
    • Ben Jochai, Simeon, 1980, The Sepher Ha-Zohar: or the book of light: Bereshith to Lekh Lekha, tr. Nurho de Manhar, San Diego, Wisard's, Bookshelf, and New York, Theosophical Publishing Company; internet source: http://www.sacred-texts.com/jud/zdm/index.htm 
    • Block, Tom,  2007B, "The Sufi Influence on Spanish Jews", American Culture/Popular Culture conference, Boston, MA, April 5, P1-7.
    • _____, 2007A, "Towards an Understanding of the Jewish/Sufi", Speech to the Jewish Community Relations Council, Ratner Museum, USA, May 2, P1-8;
    • http://www.tomblock.com/shalom_jewishsufi2.
    • Dan, Joseph ,2006, Kabbalah; a very Short Introduction, Oxford University Press.
    • Idel, Moshe, 1995, Hasidism: Between Ecstasy and Magic, Albany, SUNY Press.
    • Knigt, Gareth, 1965, A practical guide to Qabalistic symbolism, Helios book Serice (publications) Ltd. USA.
    • Maimonides, Moses, 1904, The guide for the perplexed, tr. M.Friedlander, London, Routledge & Kegan Paul ltd.
    • P.Hall, Manly, 1928, The secret teachings of all ages, source: http://www.sacred-texts.com/eso/sta/sta29.htm.
    • Scholem, Gershom, 1987, "origins of the Kabbalah", The Jewish publication society, Princeton University Press.
    • Zohar, 1931, translated by Harry Sperling and Maurice Simon, With an Introduction by Dr. J. Abelson, 5vols. First Edition, Londen, Soncino Press.
    شیوه ارجاع به این مقاله: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    عابدی، محمدرضا، شهبازی، حسین، فرشبافیان نیازمند، احمد، مهدی پور، محمد.(1397) بررسی تطبیقیِ «نماد درختِ عرفانی» در قبّالا و تصوف. فصلنامه معرفت ادیان، 9(3)، 89-107

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    محمدرضا عابدی؛ حسین شهبازی؛ احمد فرشبافیان نیازمند؛ محمد مهدی پور."بررسی تطبیقیِ «نماد درختِ عرفانی» در قبّالا و تصوف". فصلنامه معرفت ادیان، 9، 3، 1397، 89-107

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    عابدی، محمدرضا، شهبازی، حسین، فرشبافیان نیازمند، احمد، مهدی پور، محمد.(1397) 'بررسی تطبیقیِ «نماد درختِ عرفانی» در قبّالا و تصوف'، فصلنامه معرفت ادیان، 9(3), pp. 89-107

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    عابدی، محمدرضا، شهبازی، حسین، فرشبافیان نیازمند، احمد، مهدی پور، محمد. بررسی تطبیقیِ «نماد درختِ عرفانی» در قبّالا و تصوف. معرفت ادیان، 9, 1397؛ 9(3): 89-107