بررسي و نقد مكتب عرفاني گريگوري پالاماس؛ احياكننده مسيحيت شرقي

سال هشتم، شماره چهارم، پياپي 32، پاييز 1396

سيد مرتضي ميرتبار / دکتري مطالعات تطبيقي اديان دانشگاه اديان و مذاهب                                   smmb_110@yahoo.com

الياس عارف زاده / استاديار دانشکده اديان دانشگاه اديان و مذاهب                                                    newaref4@gmail.com

رحيم دهقان / استاديار دانشکده الهيات و اديان دانشگاه شهيد بهشتي                                           r.dehghan88@yahoo.com

دريافت: 15/01/1396 ـ پذيرش: 28/05/1396

چكيده

گريگوري پالاماس، الاهيدانانِ عارف مسلک بيزانسي، بنيانگذار آرامش گرايي نوين است که تأثير زيادي بر شيوة زندگي رهباني، در سنت شرقي داشته است. آثار او نشان دهنده پويايي و نظام‌مندي مسيحيت ارتدوکس شرقي است. با وجود اين، بيشتر شهرت پالاماس، در سبک رهبانيت اوست که شديداً تحت تأثير هسيکاست مي‌باشد. از ويژگي‌هاي رهباني او مي‌توان از سکوت و دعا، ناسازگاري رهبانيت با علوم، مبارزه با وسوسه‌هاي شيطان، قلب به عنوان اداره کننده انسان و جايگزين صحرا، شر نبودن جسم و خداگونگي نام برد. برخوردهاي دوگانه‌اي با انديشه‌هاي او صورت گرفته است. از اين‌رو، برخي او را بدعت‌گذار دانسته، و برخي ديگر قائلندکه الاهياتش کاملاً ريشه در گذشته دارد. نقدهاي متعددي به مکتب پالاماس وارد است. از جمله آن پيروي مطلق از مکتب هسيکاست، ناشناخته بودن خدا جز براي راهبان، عدم بهره‌مندي راهبان از دانش، کنترل انسان به وسيله قلب نه عقل و ... . اين مقاله سعي دارد با معيار قرار دادن کتاب مقدس و سنت الاهيات رهباني مسيحي، به تحليل و نقد مکتب پالاماس بپردازد.

کليدواژه‌ها: گريگوري پالاماس، مسيحيت شرقي، رهبانيت، الاهيات، هسيکاست.