مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت ادیان 2008-8116 18 1 2026 12 06 از الهیات رهایی‌بخش تا پارادایم پاپ فرانسیس: تداوم و تحول عاملیت سیاسی و اجتماعی کلیسای کاتولیک در آمریکای لاتین معاصر 5004455 10.22034/marefateadyan.2026.5004455 FA سیدمحمدرضا میریوسفی دانشجوی دکتری - ادیان و عرفان موسسه امام خمینی(ره) 0000-0002-0666-8349 Journal Article 2026 09 26 کلیسای کاتولیک در آمریکای لاتین برای دهه‌ها به عنوان یکی از ارکان اصلی قدرت سیاسی و اجتماعی شناخته می‌شد؛ اما ظهور پلورالیسم مذهبی، بحران مشروعیت و ریزش توده‌های مؤمن در رقابت با جنبش‌های پنطیکاستی، این نهاد سنتی را با چالشی ساختاری مواجه ساخته است. در این بستر، پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و با استفاده از روش تحلیل گفتمان اسناد و متون مذهبی-سیاسی، تحول نقش سیاسی و اجتماعی کلیسا را از دوران اوج‌گیری «الهیات رهایی‌بخش» (دهه‌های ۶۰ تا ۸۰ میلادی) تا ظهور «پارادایم پاپ فرانسیس» واکاوی می‌کند. مسئله اصلی این است که کلیسای کاتولیک چگونه از گفتمان مبارزاتی و ضداستبدادیِ متکی بر عدالت طبقاتی به سوی دیپلماسی اخلاقی، زیست‌محیطی و مدنیِ پاپ فرانسیس متمایل شده و این گذار چه ظرفیت‌ها و محدودیت‌هایی را برای عاملیت دینی آن در آمریکای لاتین معاصر پدید آورده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که کلیسا اگرچه در حفظ انحصار سنتی خود ناکام بوده، اما با اتخاذ پارادایم پاپ فرانسیس توانسته است سرمایه اجتماعی خود را در دفاع از حاشیه‌نشینان، حقوق بومیان و عدالت زیست‌محیطی احیا کند؛ هرچند که شکاف میان سنت‌گرایان داخلی و اصلاح‌طلبان واتیکان همچنان چالش‌برانگیز است.