مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت ادیان 2008-8116 18 2 2027 04 04 بررسی تحلیلی عوامل شکلگیری الوهیت عیسی 5004123 10.22034/marefateadyan.2026.5004123 FA مهدی احمدی کارشناس ارشد 0000-0001-5759-2869 سیدعلی حسنی آملی دانشیار - گروه ادیان و عرفان، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 0000-0003-2293-9951 Journal Article 2026 07 25 This article examines the factors influencing the formation of the doctrine of the divinity of Jesus and analyzes the role of the Roman political system, the Jewish-Hellenistic religious context, and the church system in the formation of this important and fundamental doctrine. Given the profound effects of Christology and this doctrine on the history of Christianity, the aim of the research is to shed light on the political, cultural, and organizational contexts of Jesus’ gradual transformation from a divine personality to a divine status. The study was conducted analytically and based on library sources. The results show that the Roman political system, especially Constantine, consolidated divinity through imperial unification and intervention in the Council of Nicaea. The Hellenistic-Jewish context provided the necessary conceptual background with the concepts of the divine pyramid, divine humans, and belief in the existence of other gods, although without worshiping them. The church system also strengthened this doctrine by distorting terminology, the influence of Paul, and sectarian rivalries. Ultimately, the divinity of Jesus was a product of the interaction of these three systems and was not rooted in the early teachings of Christianity. این مقاله به بررسی عوامل مؤثر در شکل‌گیری آموزه الوهیت عیسی می‌پردازد و نقش نظام سیاسی رومی، بستر دینی یهودی-هلنیستی و نظام کلیسایی را در شکل‌گیری این آموزه مهم و بنیادین تحلیل می‌کند. با توجه به تأثیرات عمیق مسیح‌شناسی و این آموزه بر تاریخ مسیحیت، هدف پژوهش روشن‌سازی زمینه‌های سیاسی، فرهنگی و سازمانی تحول تدریجی عیسی از شخصیتی الهی به جایگاهی الوهی است. مطالعه به روش تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. نتایج نشان می‌دهد نظام سیاسی رومی به‌ویژه کنستانتین از طریق اتحاد امپراتوری و دخالت در شورای نیقیه، الوهیت را تثبیت کرد. بستر هلنیستی-یهودی با مفاهیم هرم الهی، انسان‌های الهی و باور به وجود خدایان دیگر البته بدون پرستش ایشان، زمینه مفهومی لازم را فراهم آورد. نظام کلیسایی نیز با تحریف اصطلاحات، تأثیر پولس و رقابت‌های فرقه‌ای، این آموزه را تقویت نمود. در نهایت، الوهیت عیسی محصول تعامل این سه نظام بود و ریشه در تعالیم اولیه مسیحیت نداشت.