TY  - JOUR
ID  - 5003883
TI  - رویکرد اصلاح‌گرایانه و هم‌زیستی مذهبی در آثار شیخ احمد جام؛ خاستگاه‌های اقلیمی خراسان  و هم‌سویی با سنن معنوی شرق
JO  - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
JA  - 16
LA  - fa
SN  - 2008-8116
AU  - Naseri , Akram
AD  - استادیار
AU  - , 
AD  - 
Y1  - 2027
PY  - 2027
VL  - 18
IS  - 2
SP  - 
EP  - 
KW  - خراسان
KW  - شیخ احمد جام
KW  - تصوف
KW  - وحدت مذاهب
KW  - سلجوقیان
KW  - تکفیر
KW  - تعامل فرق دینی
DO  - 10.22034/marefateadyan.2026.5003883
AB  - در پژوهش حاضر سعی شده است تا از خلال آثار عرفانی و اجتماعیِ منسوب به شیخ احمد جام (۴۴۱–۵۳۶ هـ.ق)، تعامل جریان‌های گوناگون فکری، مذهبی و اجتماعیِ خراسان در قرن پنجم و نیمه نخست قرن ششم هجری مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد. در چنین فضایی، شیخ جام در آثار خود با زبانی صوفیانه اما اجتماعی، از گفتمان وحدت در ایمان اسلامی دفاع کرده و در برابر تعصب مذهبی موضعی اخلاقی و الهیاتی اتخاذ کرد. از منظر الهیات تاریخی، موضع‌گیری‌های شیخ جام را می‌توان تلاشی برای احیای مفهوم امت واحده در برابر فرقه‌گرایی دانست که با آموزه‌های قرآنی درباره‌ عدالت، تسامح و نفی تکفیر پیوند دارد.
روش تحقیق مقاله حاضر توصیفی– تحلیلی و مبتنی بر مطالعه کتابخانه‌ای و تحلیل محتوای متون صوفیه است. یافته‌ها نشان می‌دهد شیخ جام با نقد خواجه‌امامان و عالمان ظاهرگرا، حدود ایمان و اسلام را بر پایه کلمه توحید بازتعریف کرده و از تکفیر مخالفان برحذر می‌دارد. در نتیجه، تصوف او صرفاً طریقتی معنوی نیست، بلکه گفتمانی اجتماعی و اصلاح‌گرایانه با نقش میانجی‌گرانه در بحران‌های سیاسی، مذهبی و فرهنگی خراسان سلجوقی است؛ رویکردی که واکنشی به آشفتگیِ ناشی از منازعات فقهی بوده و می‌تواند از نخستین الگوهای هم‌زیستی مذهبی در تفکر عرفانی-اسلامی تلقی شود.
UR  - https://marefateadyan.nashriyat.ir/node/5003883
L1  - ER  -