مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت ادیان 2008-8116 17 2 2026 04 04 الهیات تعالی‌بخش 5003545 10.22034/marefateadyan.2026.5003545 FA محمد فنایی اشکوری استاد - گروه فلسفه مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0000-0001-7984-078x Journal Article 2026 01 10 جهان معاصر با گسستی عمیق میان معنویت‌های فردمحور و انزوا طلب و جنبش‌های عدالت‌خواه فاقد بنیان معنوی و اخلاقی روبروست. الهیات‌های موجود – اعم از سنتی، رهایی‌بخش و مقاومت مسیحی– با محدودیت‌هایی چون انتزاعی‌گرایی، تقلیل‌گرایی اقتصادی، غفلت از ساحت قدسی یا فقدان افق سازندگی مواجهند. این خلأ، ضرورت ارائه یک الهیات اجتماعی یکپارچه را ایجاب می‌کند. این مقاله با احیای خلاقانه «فتوت» به عنوان میراث تمدنی اسلامی-ایرانی، نظریه «الهیات تعالی‌بخش جوانمردی» را پیشنهاد می‌دهد. در این پارادایم، فتوت چارچوبی جامع برای پیوند معنویت، عدالت و پیشرفت است. این الهیات با اتکا به خرد از یک سو و منابع قرآنی و سیره معصومین(ع) و با الهام از نهادهای تاریخی فتوت از سوی دیگر، مسیری تمدنی سه‌بعدی شامل جهاد اکبر (رهایی درونی)، جهاد اصغر (مقاومت بیرونی) و جهاد تأسیس و سازندگی ترسیم می‌کند. تحقق این نظریه مستلزم نهادسازی نوین، ایجاد نظام آموزشی جوانمردپرور و اقتصاد مقاومتی اخلاق‌محور است. غایت آن، ارائه یک «نظام زندگی جامع» است که تقلیل‌گرایی را نفی کرده و در پی ساختن جامعه‌ای عادلانه و متعالی در افق تمدنی نوین اسلامی است.