مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت ادیان 2008-8116 17 2 2026 04 04 الهیات تعالی‌بخش 5003545 10.22034/marefateadyan.2026.5003545 FA محمد فنایی اشکوری استاد - گروه فلسفه مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0000-0001-7984-078x Journal Article 2026 01 10 جهان معاصر با گسستی عمیق میان معنویت‌های فردمحور و انزواطلب و جنبش‌های عدالت‌خواهِ فاقد بنیان معنوی و اخلاقی روبه‌روست. الهیات‌های موجود ـ اعم از سنتی، رهایی‌بخش و مقاومت مسیحی ـ با محدودیت‌هایی چون انتزاعی‌گرایی، تقلیل‌گرایی اقتصادی، غفلت از ساحت قدسی یا فقدان افق سازندگی مواجه‌اند. این خلأ، ضرورت ارائة یک الهیات اجتماعی یکپارچه را ایجاب می‌کند. این مقاله با احیای خلاقانة «فتوت» به‌عنوان میراث تمدنی اسلامی ـ ایرانی، نظریة «الهیات تعالی‌بخش جوانمردی» را پیشنهاد می‌دهد. در این پارادایم، «فتوت» چهارچوبی جامع برای پیوند میان معنویت، عدالت و پیشرفت است. این الهیات با اتکا به خرد ازیک‌سو و منابع قرآنی و سیرة معصومین(ع) و با الهام از نهادهای تاریخی فتوت ازسوی‌دیگر، مسیر تمدنی سه‌بعدی شامل جهاد اکبر (رهایی درونی)، جهاد اصغر (مقاومت بیرونی) و جهاد تأسیس و سازندگی ترسیم می‌کند. تحقق این نظریه مستلزم نهادسازی نوین، ایجاد نظام آموزشی جوانمردپرور و اقتصاد مقاومتی اخلاق‌محور است. غایت آن، ارائة یک «نظام زندگی جامع» است که تقلیل‌گرایی را نفی می‌کند و در پی ساختن جامعه‌ای عادلانه و متعالی در افق تمدنی نوین اسلامی است.