مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت ادیان 2008-8116 17 3 2026 06 08 خوانش رفتاری آیة «تمنای موت» یهود در چارچوب نظریة اقدام جمعی اولسون 57 80 5003358 10.22034/marefateadyan.2026.5003358 FA نعمت الله فیروزی 0000000166922479 حورا بدری ۰۰۰۹-۰۰۰۰-۲۱۷۲-۲۳۴۲ Journal Article 2025 12 04 This study analyzes the concept of "the wish for death" (tamannā al-mawt) in verse 6 of Sūrat al-Jumuʿa and elucidates the reasons for the Jews' refusal to accept this Qur'anic challenge. The aim is to re-read the verse within an interdisciplinary framework utilizing Olson's theory of "collective action." The central problem is why the Jews defied this demand despite their claim to "exclusive guardianship" (wilāya). The research employs an analytical-comparative approach with a combined method (exegetical, historical, and theory-driven). The findings indicate that "the wish for death" can be formulated along four axes: 1. An instrument for measuring attachment to the world and purity of intention; 2. A divine test for evaluating true faith and its connection to righteous action; 3. A critical approach in confronting claims of superiority and exclusivism; 4. A manifestation of mubāhala for exposing unfounded claims. In Olson's theory, the Jews' refusal to wish for death is an instance of "free-riding" and "individual rational calculation" vis-à-vis collective costs; the Qur'an, by raising the cost of the claim to guardianship to the level of life itself, reveals the hidden logic of their collective behavior. "The wish for death," beyond theological challenges, serves as an analytical tool for examining the behavior of religious groups—a novel and interdisciplinary reading of the Qur'an in conjunction with modern social science theories. این پژوهش به تحلیل مفهوم «تمنّای موت» در آیة ۶ سورة جمعه و تبیین علل امتناع یهود از پذیرش این چالش قرآنی می‌پردازد. هدف، بازخوانی آیه در چهارچوبی میان‌رشته‌ای با بهره‌گیری از نظریة «اقدام جمعی» اولسون است. مسئلة اصلی، چرایی سرپیچی یهودیان از این خواست با وجود ادعای «ولایت انحصاری» است. پژوهش با رویکردی تحلیلی ـ تطبیقی با روش ترکیبی (تفسیری، تاریخی و نظریه‌محور) انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهند «تمنای موت» در چهار محور قابل صورت‌بندی است: ۱. ابزاری برای سنجش وابستگی به دنیا و خلوص نیت؛ ۲. آزمونی الهی برای ارزیابی ایمان واقعی و پیوند آن با عمل صالح؛ ۳. رویکردی انتقادی در مواجهه با ادعاهای برتری‌جویانه و انحصارطلبی؛ ۴. تجلی مباهله برای افشای ادعاهای فاقد پشتوانه. در نظریة اولسون، امتناع یهود از تمنای مرگ، مصداق «سواری مجانی» و «محاسبة عقلانی فردی» در برابر هزینه‌های جمعی است؛ قرآن با افزایش هزینة ادعای ولایت تا حد جان، منطق پنهان رفتار جمعی آنان را آشکار می‌کند. «تمنای موت»، فراتر از چالش‌‌های کلامی، به‌مثابة ابزاری تحلیلی برای بررسی رفتار گروه‌های دینی، خوانشی نوین و میان‌رشته‌ای از قرآن در پیوند با نظریه‌های مدرن علوم اجتماعی است. https://marefateadyan.nashriyat.ir/sites/marefateadyan.nashriyat.ir/files/article-files/5003358-1791608304.pdf