مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت ادیان 2008-8116 17 3 2026 09 06 خوانش رفتاری آیه «تمنای موت» یهود در چارچوب نظریه اقدام جمعی اولسون 5003358 10.22034/marefateadyan.2026.5003358 FA نعمت الله فیروزی 0000000166922479 حورا بدری ۰۰۰۹-۰۰۰۰-۲۱۷۲-۲۳۴۲ Journal Article 2025 12 04 This study examines the concept of the “wish for death” (tamannā al-mawt) in Qur’an 62:6 and explains the reasons behind the Jews’ refusal to accept this Qur’anic challenge. The main question is why the Jews of Medina—despite claiming exclusive divine favor and closeness to God—refrained from wishing for death, and what rational logic underlies this behavior at both individual and collective levels. The study aims to provide an interdisciplinary rereading of the verse and clarify the underlying logic of this behavior through Mancur Olson’s collective action theory, employing an analytical–comparative approach and a mixed methodology (exegetical, historical, and theory-driven). Data were collected from library sources, Sunni and Shiʿi exegetical works, and classical lexicons, then analyzed within the framework of collective action theory. Findings indicate that the “wish for death” can be interpreted through four exegetical patterns: (1) assessing worldly attachment and sincerity of intention; (2) a divine test of genuine faith; (3) critique of claims to religious superiority; and (4) a form of quasi-mubāhala exposing unsupported claims. According to Olson, the Jews’ refusal exemplifies a “free-rider problem” and “individual rational calculation” under high collective-action costs. By raising the cost of claiming exclusive divine favor to the level of life itself, the Qur’an reveals the underlying logic of their collective behavior. Thus, the “wish for death” serves as a tool for understanding religious group behavior in relation to social-science theories. این پژوهش مفهوم «تمنّای موت» در آیه ۶ سوره جمعه را بررسی و علت امتناع یهود از پذیرش این چالش قرآنی را تبیین می‌کند. پرسش اصلی آن است که چرا یهودیان مدینه، با وجود ادعای «ولایت انحصاری» و نزدیکی به خداوند، از تمنای مرگ خودداری کردند و این رفتار چه منطقی در سطح فردی و جمعی دارد. هدف پژوهش، بازخوانی میان‌رشته‌ای آیه و توضیح منطق نهفته این رفتار با بهره‌گیری از نظریه «اقدام جمعی» مانکور اولسون و با رویکرد تحلیلی–تطبیقی و روش ترکیبی (تفسیری، تاریخی و نظریه‌محور) است. داده‌ها از منابع کتابخانه‌ای، تفاسیر فریقین و منابع لغوی گردآوری و در چارچوب نظریه اقدام جمعی تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد «تمنای موت» در چهار الگوی تفسیری قابل تحلیل است: ۱. سنجش وابستگی به دنیا و خلوص نیت؛ ۲. آزمونی الهی برای سنجش ایمان واقعی؛ ۳. نقد ادعاهای برتری‌جویانه؛ ۴. نوعی مباهله برای آشکارسازی ادعاهای فاقد پشتوانه. براساس نظریه، امتناع یهود نمونه‌ای از «معضل سواری مجانی» و «محاسبه عقلانی فردی» در برابر هزینه‌های سنگین عمل جمعی است؛ زیرا قرآن با افزایش هزینه ادعای «ولایت انحصاری» تا حد جان، منطق پنهان رفتار جمعی آنان را آشکار می‌سازد. نتیجه آن‌که «تمنای موت» ابزاری برای فهم رفتار گروه‌های دینی در پیوند با نظریه‌های اجتماعی است.