مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت ادیان 2008-8116 17 4 2026 12 06 تحلیل تطبیقی کالت و فرقه: واکاوی مفاهیم، ساختارها و پیامدهای اجتماعی–سیاسی 5003197 10.22034/marefateadyan.2026.5003197 FA مجتبی نوری کوهبنانی دانشجوی دکتری - موسسه امام خمینی(ره) 0000-0001-5515-8620 Journal Article 2025 11 19 The present study aims to accurately explain the concepts of "cult" and "sect" and their theoretical and practical distinctions from a sociological and legal perspective, analyzing the structural and functional characteristics of these two phenomena and their role in the formation of policies and governance approaches. This study uses a descriptive-analytical approach to explore historical and contemporary definitions. The findings show that "cult" in modern literature often has a negative value and refers to movements with charismatic leadership, strict control over the thoughts and behavior of followers, isolationism, a pyramidal structure, the use of psychological and propaganda techniques, and the potential for violence. In contrast, "sect" is a subset of an official religion that originates from a separation from the main teachings, but usually coexists peacefully with society and the ruling system and enjoys social legitimacy. Comparative analysis shows that "cult" is targeted by security and judicial interventions due to its anti-normative and threatening behaviors, while "sect" is interpreted within the framework of intra-religious diversity. This research concludes that a scientific and impartial understanding of these two categories and careful use of terminology play a fundamental role in cultural and legal policies and the analysis of political systems' approaches to emerging movements. پژوهش حاضر با هدف تبیین دقیق مفاهیم «کالت» و «فرقه» و تمایزهای نظری و عملی آن‌ها از منظر جامعه‌شناختی و حقوقی، به تحلیل ویژگی‌های ساختاری و کارکردی این دو پدیده و نقش آن‌ها در شکل‌گیری سیاست‌ها و برخوردهای حاکمیتی می‌پردازد. این مطالعه با رویکردی توصیفی‌تحلیلی به واکاوی تعاریف تاریخی و معاصر می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که «کالت» در ادبیات مدرن غالباً بار ارزشی منفی دارد و به جنبش‌هایی با رهبری کاریزماتیک، کنترل شدید بر افکار و رفتار پیروان، انزواگرایی، ساختار هرمی، استفاده از تکنیک‌های روانی و تبلیغاتی، و پتانسیل خشونت اطلاق می‌شود. در مقابل، «فرقه» زیرمجموعه‌ای از یک دین رسمی است که منشأ آن جدایی از آموزه‌های اصلی است، اما معمولاً با جامعه و نظام حاکم همزیستی مسالمت‌آمیز دارد و از مشروعیت اجتماعی برخوردار است. تحلیل تطبیقی نشان می‌دهد که «کالت» به دلیل رفتارهای ضدهنجاری و تهدیدآمیز، هدف برخوردهای امنیتی و قضایی قرار می‌گیرد، در حالی که «فرقه» در چارچوب تنوع درون‌دینی تفسیر می‌شود. این پژوهش نتیجه می‌گیرد که فهم علمی و بی‌طرفانه از این دو مقوله و دقت در به‌کارگیری اصطلاحات، نقشی بنیادین در سیاست‌های فرهنگی، حقوقی و تحلیل رویکردهای نظام‌های سیاسی به جنبش‌های نوپدید ایفا می‌کند.