TY  - JOUR
ID  - 5003192
TI  - تقابل یا پیوند «دیانت» و «معنویت» در غرب:  بازخوانی انتقادی بر اساس رویکرد «تاریخ مفاهیم» رینهارت کوزلک
JO  - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
JA  - 16
LA  - fa
SN  - 2008-8116
AU  - Shakernejad, Ahmad
AD  - استادیار
Y1  - 2026
PY  - 2026
VL  - 17
IS  - 3
SP  - 155
EP  - 176
KW  - معنویت
KW  - دیانت
KW  - تاریخ مفاهیم
KW  - برساخت مفهومی
KW  - دین‌شناسی
DO  - 10.22034/marefateadyan.2026.5003192
AB  - با وجود ادعای رایج در مطالعات روان‌شناختی و جامعه‌شناختی مبنی بر جدایی یا تقابل میان معنویت و دیانت، روشن نیست که این دوگانه تا چه اندازه بازتاب تجربة زیستة دین‌داری در غرب است و تا چه حد برساخته‌ای نظری محسوب می‌شود. این مقاله با هدف واکاوی منشأ، تحول و پیامدهای این دوگانه، از روش «مرور انتقادی نظام‌مند» برای گردآوری، پالایش و تحلیل منابع کلیدی استفاده می‌کند و در سطح تفسیر از رویکرد «تاریخ مفاهیم» رینهارت کوزلک بهره می‌گیرد تا مسیر دگردیسی معنایی «معنویت» در نسبت با «دیانت» در جوامع انگلوامریکن را بازسازی کند. داده‌های پژوهش شامل متون معاصر سه حوزة روان‌شناسی، جامعه‌شناسی و دین‌شناسی در بازة زمانی ۱۹۵۰ تا ۲۰۲۰م است. بررسی انتقادی این آثار نشان می‌دهد که دوگانه‌سازی دین/معنویت عمدتاً محصولِ نظریه‌پردازی‌های روان‌شناسی انسان‌گرا و جامعه‌شناسی پساسکولار بوده و برای تبیین تحولات دین‌داری مدرن، کارکرد مفهومی یافته است. در مقابل، دین‌شناسی معاصر به‌سوی فهم پیوستاری و غیرتقابلی حرکت کرده و بر همپوشانی لایه‌های معنوی و دینی تأکید می‌کند. نتیجة مطالعه آن است که تقابل دین و معنویت بیش از آنکه واقعیتی اجتماعی باشد، سازه‌ای تحلیلی در گفتمان علوم انسانی مدرن است.
UR  - https://marefateadyan.nashriyat.ir/node/5003192
L1  - https://marefateadyan.nashriyat.ir/sites/marefateadyan.nashriyat.ir/files/article-files/5003192-1791608501.pdf
ER  -