TY  - JOUR
    ID  - 5003192
    TI  - تقابل یا پیوند «دیانت» و «معنویت» در غرب: بازخوانی انتقادی براساس رویکرد «تاریخ مفاهیم» رینهارت کوزیلیک
    JO  - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
    JA  - 16
    LA  - fa
    SN  - 2008-8116
        AU  - Shakernejad, Ahmad
      AD  - استادیار
        Y1  - 2026
    PY  - 2026
    VL  - 17
    IS  - 3
    SP  - 
    EP  - 
  KW  - کلیدواژگان: معنویت
KW  - دیانت
KW  - تاریخ مفاهیم
KW  - مرور انتقادی نظام‌مند
KW  - برساخت مفهومی
KW  - معنویت
    DO  - 10.22034/marefateadyan.2026.5003192
    AB  - چکیده
 با وجود ادعای رایج در مطالعات ‏روان‌شناختی و جامعه‌شناختی مبنی بر جدایی یا تقابل میان معنویت و دیانت، روشن نیست که ‏این دوگانه تا چه اندازه بازتاب تجربه زیسته‌ دین‌داری است و تا چه حد برساخته‌ای نظری ‏محسوب می‌شود. این مقاله با هدف واکاوی منشأ، تحول و پیامدهای این دوگانه، از روش ‏‏«مرور انتقادی نظام‌مند» برای گردآوری، پالایش و تحلیل منابع کلیدی استفاده می‌کند و در ‏سطح تفسیر از رویکرد «تاریخ مفاهیم» رینهارت کوزیلیک بهره می‌گیرد تا مسیر دگردیسی ‏معنایی «معنویت» در نسبت با «دیانت» را بازسازی کند. داده‌های پژوهش شامل متون معاصر سه ‏حوزه‌ روان‌شناسی، جامعه‌شناسی و دین‌شناسی در بازه زمانی ۱۹۵۰ تا ۲۰۲۰ است. بررسی ‏انتقادی این آثار نشان می‌دهد که دوگانه‌سازی دین/معنویت عمدتاً محصولِ نظریه‌پردازی‌های ‏روان‌شناسی انسان‌گرا و جامعه‌شناسی پساسکولار بوده و برای تبیین تحولات دین‌داری مدرن، ‏کارکرد مفهومی یافته است. در مقابل، دین‌شناسی معاصر به سوی فهم پیوستاری و غیرتقابلی ‏حرکت کرده و بر همپوشانی لایه‌های معنوی و دینی تأکید می‌کند. نتیجه مطالعه آن است که ‏تقابل دین و معنویت بیش از آنکه واقعیتی اجتماعی باشد، سازه‌ای تحلیلی در گفتمان علوم ‏انسانی مدرن است‎.‎
    UR  - https://marefateadyan.nashriyat.ir/node/5003192
    L1  -     ER  -