مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت ادیان 2008-8116 17 3 2026 09 06 پارادایم‌های متفاوت آمرزش با واکاوی تطبیقی نقش عمل صالح و فداء در اسلام و مسیحیت 5002882 10.22034/marefateadyan.2026.5002882 FA داود خوش باور عضو هیات علمی و استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان ، تهران 0000-0001-5557-697X حمید اسفندیاری دکتری حکمت متعالیه دانشگاه فردوسی مشهد 0000-0002-5831-0090 محمد حسین توکلیان استادیار دانشگاه فرهنگیان، ایران، تهران 0000-0002-2946-5990 Journal Article 2025 10 18 This research, using a comparative approach, examines the concept of "excommunication of sins"; a theological concept that refers to the process of erasing and nullifying the evil effects of sin through righteous deeds and establishes a fundamental connection with the explanation of hereafter bliss.Within the framework of Islamic theology, "takfir" is a term rooted in Quranic texts and narrations, emphasizing the active role of acts of worship and individual moral commitment in removing the consequences of sin.Muslim theological and exegetical interpretations all agree in some way on the belief that good deeds can conditionally and in specific cases lead to the disappearance of bad deeds.In contrast, in Christian theology, although the terminology of "takfir" in its Islamic sense is not used, concepts such as "sacrifice," "salvation," and "atonement" have a central place.These teachings are based on the premise that the death of Jesus Christ on the cross is the sole means of divine forgiveness and the only way for humanity to be freed from the consequences of original sin and individual errors.The present study, by adopting a descriptive-analytical method and utilizing reliable library resources, explains and compares these two paradigms.The research findings show that while in Christian theology the role of man in the process of salvation is marginalized, Islamic theology, by emphasizing individual agency and responsibility, outlines a dynamic and conditional mechanism for forgiveness As a result, a rethinking of Christianity and Islamic superiority in creating a link between human agency and divine forgiveness is emphasized. این پژوهش با رویکردی تطبیقی به واکاوی مفهوم «تکفیر گناهان» می‌پردازد؛ مفهومی الهیاتی که به فرآیند محو و ابطال آثار سوء معاصی از رهگذر اعمال صالحه و سعادت اخروی دلالت دارد، «تکفیر» اصطلاحی ریشه‌دار در نصوص قرآنی و روایات است و در آن بر نقش فعال کنش‌های عبادی و التزام اخلاقی فردی در زدودن پیامدهای گناه تأکید شده است. براساس تفسیرهای کلامی و تفسیری حسنات می‌توانند به نحو مشروط و در موارد خاص موجب زوال سیئات گردند. در مقابل، در منظومه الهیات مسیحی هرچند ترمینولوژی «تکفیر» به معنای اسلامی آن به‌کار نرفته است، اما مفاهیمی چون «فداء»، «نجات» و «کفاره» جایگاهی محوری دارند. و مرگ حضرت عیسی بر صلیب، یگانه عامل آمرزش الهی و تنها راه رهایی بشر از پیامدهای گناه میدانند. پژوهش حاضر با اتخاذ روش توصیفی ـ تحلیلی و بهره¬گیری از منابع کتابخانه‌ای معتبر، به تبیین و مقایسه این دو پارادایم می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد در الهیات مسیحی نقش انسان در فرآیند رستگاری به حاشیه رانده می‌شود، الهیات اسلامی با تأکید بر عاملیت و مسئولیت فردی، سازوکاری پویا و مشروط برای آمرزش ترسیم می‌کند. در نتیجه، ضرورت بازاندیشی دردیدگاه های مسیحیت و برتری مدل اسلامی در ایجاد پیوند میان اختیار انسانی و آمرزش الهی، مورد تأکید خواهد بود.