مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت ادیان 2008-8116 17 4 2026 12 06 واکاوی تطبیقی چیستی و جایگاه رنج و راهکار مواجهه با آن در اندیشۀ علامه مصباح یزدی(ره) و آیین بودا 5002870 10.22034/marefateadyan.2026.5002870 FA محمد وحیدی کارشناس ارشد 0009-0003-1359-1110 محمد جعفری دانشیار - گروه کلام مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0009-0004-8903-3059 جعفر رضائی مجیدپور دکترای ادیان و عرفان 000900096086359x Journal Article 2025 10 17 Suffering is an undeniable fact in human life, but some spiritual schools do not adopt positive approaches in explaining it and do not have a correct view of its educational role. The present study aims to explain the position of educational suffering by focusing on the intellectual system of Allama Misbah Yazdi. The study method is descriptive-analytical and focuses on works in which the Allama has distinguished the theoretical and practical dimensions of suffering. The findings of the study show that the Allama first explains the theoretical challenges regarding the philosophy of evil and then places special emphasis on the practical and educational aspects of suffering, introducing disasters as opportunities for purification, growth of spiritual capacities, and increasing degrees of intimacy. The central conclusion is that in his school of thought, correct confrontation with suffering (including heartfelt satisfaction, patience, and righteous action) is a positive and vital step in the spiritual journey and conduct, not a passive reaction. This analysis provides a distinct practical and epistemological framework for transforming hardships into evolutionary blessings in the realm of ethics and religious education. رنج، حقیقتی انکارناپذیر در حیات بشری است، اما برخی مکاتب معنوی در تبیین آن دچار رویکردهای ایجابی نشده و نگاه درستی به نقش تربیتی آن ندارند. پژوهش حاضر در صدد است تا با تمرکز بر نظام فکری علامه مصباح یزدی، به تبیین جایگاه رنج‌شناسی تربیتی بپردازد. روش مطالعه توصیفی-تحلیلی بوده و بر آثاری متمرکز است که علامه در آن‌ها به تفکیک ابعاد نظری و عملی رنج پرداخته‌اند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که علامه ابتدا به تبیین چالش‌های نظری در مورد فلسفه‌ی شرور پرداخته و سپس به جنبه‌ی عملی و تربیتی رنج تأکید ویژه‌ای دارد و بلایا را به‌عنوان فرصت‌هایی برای تطهیر، رشد ظرفیت‌های روحی و افزایش درجات تقرب معرفی می‌نماید. نتیجه‌ی محوری این است که در مکتب فکری ایشان، مواجهه صحیح با رنج (شامل رضایت قلبی، صبر و عمل صالح) یک اقدام ایجابی و حیاتی در سیر و سلوک معنوی است، نه یک عکس‌العمل منفعلانه. این تحلیل، یک چارچوب عملی و معرفتی متمایز برای تبدیل محنت‌ها به موهبت‌های تکاملی در حوزه‌ی اخلاق و تربیت دینی فراهم می‌آورد.