مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت ادیان 2008-8116 17 1 2026 03 06 تبیین آموزة خلافت الهی در مذهب شیعه به‌مثابة مبنای فکری جامع و تمدن‌ساز در مقایسه با تفکر نیابت الهی در مسیحیت کاتولیک 7 28 5002200 10.22034/marefateadyan.2025.5002200 FA سعیده نکونام 0009-0002-1766-1318 محمدرضا کریمی والا دانشیار - گروه معارف اسلامی دانشگاه قم 0009-0004-5781-4897 Journal Article 2025 06 08 Despite the pivotal role of theological theories in shaping the identity of religious civilizations, few studies have undertaken a purposeful comparison between Divine Vicarship in Catholic Christianity and Divine Caliphate in Imami Shiism. The absence of a targeted study comparing these two doctrines within the framework of comparative theology, particularly focusing on the capacity for comprehensiveness and civilizational construction within Shiite thought, reveals the necessity of this research. This study, employing a documentary-analytical method and drawing upon authentic religious sources and authoritative theological texts, demonstrates that papal vicarship is primarily founded upon the institutional authority of the Church and the official interpretation of the Bible. In contrast, Divine Caliphate in Shiism holds a status beyond a mere religious institution; as both a constitutive (takwīnī) and legislative (tashrī‘ī) vicegerency, it extends from the Prophet to the Infallible Imams and continues in the era of occultation through the theory of the Guardianship of the Jurist (Wilāyat al-Faqīh). The findings indicate that this model, by integrating revelation, rationality, social justice, and popular participation, presents a comprehensive framework for divine governance and the organization of society based on human dignity, possessing a high capacity for civilization-building. با وجود نقش محوری نظریه‌های الهیاتی در شکل‌دهی به هویت و تمدن‌های دینی، پژوهش‌های اندکی به مقایسة هدفمند نیابت الهی در مسیحیت کاتولیک و خلافت الهی در شیعة امامیه پرداخته‌اند. فقدان مطالعه‌ای هدفمند که این دو آموزه را در چهارچوب الهیات تطبیقی مقایسه کند، به‌ویژه با تمرکز بر ظرفیت جامعیت و تمدن‌سازی اندیشة شیعی، ضرورت انجام این تحقیق را آشکار می‌سازد. این پژوهش با روش اسنادی ـ تحلیلی و بر پایة منابع اصیل دینی و متون معتبر الهیاتی انجام شده است و نشان می‌دهد که نیابت پاپی عمدتاً بر اقتدار نهادی کلیسا و تفسیر رسمی کتاب مقدس استوار است؛ درحالی‌که خلافت الهی در شیعه جایگاهی فراتر از نهاد دینی دارد و به‌عنوان نیابت تکوینی و تشریعی، از پیامبر تا امامان معصوم؟عهم؟ امتداد یافته و در عصر غیبت با نظریة ولایت فقیه استمرار پیدا کرده است. یافته‌ها بیانگر آن است که این الگو با تلفیق وحی، عقلانیت، عدالت اجتماعی و مشارکت مردمی، طرحی جامع برای حاکمیت الهی و سامان‌دهی جامعه بر مبنای کرامت انسانی ارائه می‌دهد و از ظرفیت بالای تمدن‌سازی برخوردار است. https://marefateadyan.nashriyat.ir/sites/marefateadyan.nashriyat.ir/files/article-files/5002200-1785136729.pdf