مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت ادیان 2008-8116 17 1 2026 03 06 تبیین آموزة خلافت الهی در مذهب شیعه به‌مثابة مبنای فکری جامع و تمدن‌ساز در مقایسه با تفکر نیابت الهی در مسیحیت کاتولیک 7 28 5002200 10.22034/marefateadyan.2025.5002200 FA سعیده نکونام 0009-0002-1766-1318 محمدرضا کریمی والا دانشیار - گروه معارف اسلامی دانشگاه قم 0009-0004-5781-4897 Journal Article 2025 06 08 با وجود نقش محوری نظریه‌های الهیاتی در شکل‌دهی به هویت و تمدن‌های دینی، پژوهش‌های اندکی به مقایسة هدفمند نیابت الهی در مسیحیت کاتولیک و خلافت الهی در شیعة امامیه پرداخته‌اند. فقدان مطالعه‌ای هدفمند که این دو آموزه را در چهارچوب الهیات تطبیقی مقایسه کند، به‌ویژه با تمرکز بر ظرفیت جامعیت و تمدن‌سازی اندیشة شیعی، ضرورت انجام این تحقیق را آشکار می‌سازد. این پژوهش با روش اسنادی ـ تحلیلی و بر پایة منابع اصیل دینی و متون معتبر الهیاتی انجام شده است و نشان می‌دهد که نیابت پاپی عمدتاً بر اقتدار نهادی کلیسا و تفسیر رسمی کتاب مقدس استوار است؛ درحالی‌که خلافت الهی در شیعه جایگاهی فراتر از نهاد دینی دارد و به‌عنوان نیابت تکوینی و تشریعی، از پیامبر تا امامان معصوم امتداد یافته و در عصر غیبت با نظریة ولایت فقیه استمرار پیدا کرده است. یافته‌ها بیانگر آن است که این الگو با تلفیق وحی، عقلانیت، عدالت اجتماعی و مشارکت مردمی، طرحی جامع برای حاکمیت الهی و سامان‌دهی جامعه بر مبنای کرامت انسانی ارائه می‌دهد و از ظرفیت بالای تمدن‌سازی برخوردار است.