مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت ادیان 2008-8116 17 1 2026 03 06 تبیین آموزة خلافت الهی در مذهب شیعه به‌مثابة مبنای فکری جامع و تمدن‌ساز در مقایسه با تفکر نیابت الهی در مسیحیت کاتولیک 5002200 10.22034/marefateadyan.2025.5002200 FA سعیده نکونام 0009-0002-1766-1318 محمدرضا کریمی والا دانشیار - گروه معارف اسلامی دانشگاه قم 0009-0004-5781-4897 Journal Article 2025 06 08 این پژوهش به مقایسه دو مفهوم نیابت الهی در مسیحیت کاتولیک و خلافت الهی در شیعه امامیه می‌پردازد. با روشی تحلیلی، ابعاد معرفتی، نهادی و الهیاتی این دو نظام بررسی شده است. یافته ‌ها نشان می‌دهد نیابت پاپی بر ساختار نهادی کلیسا و اطاعت از سنت متمرکز است، حال آنکه خلافت الهی در اندیشه شیعه، جایگاهی فراتر از نهاد دینی دارد و به ‌عنوان نیابت تکوینی و تشریعی تفسیر می‌ شود. در شیعه، این مفهوم از پیامبر آغاز گشته، در امامان معصوم تداوم یافته و در عصر غیبت با نظریه ولایت فقیه پیگیری شده است. ولیّ خدا در این دیدگاه، نه ‌تنها مفسر شریعت، که واسطه فیض الهی و مجری عدالت است. این نگاه، خلافت را به الگویی تمدنی تبدیل می‌کند که با عقلانیت، عدالت اجتماعی و مدیریت جامعه پیوند خورده است. تفاوت کلیدی در این است که نیابت پاپی بیشتر حکمرانی نهادی را مد نظر دارد، درحالی‌که خلافت الهی در شیعه، حکومت توحیدیِ مبتنی بر کرامت انسانی را هدف گرفته است. این پژوهش نشان می‌دهد که نظام شیعی با تلفیق وحی، عقل و مشارکت مردمی، طرحی جامع برای تحقق حاکمیت الهی ارائه می‌دهد.