مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت ادیان 2008-8116 17 1 2026 03 06 آیت سیاهی* بررسی نقش اهریمن و دیوان در دادِستان مینوی خرد 5002014 10.22034/marefateadyan.2025.5002014 FA مرضیه سلیمانی 0009000362270287 سیدسعیدرضا منتظری دانشیار - گروه ادیان و عرفان، دانشکدگان دانشگاه تهران 0000-0002-5610-8673 مصطفی فرهودی استادیار 2141945194 Journal Article 2025 04 07 Dādestān ī Mēnōg ī Xrad is a religious and ethical text in which Ahriman and his demons (Daevas) are frequently mentioned. This book explores the concept of Ahriman and his demonic assistants—his army—in multiple manifestations, providing examples for each form. A close reading of the text, informed by intertextuality (the shaping of meaning through other texts) and implicit interpretations, reveals insights into the formation, existence, functions, and fate of the demons—particularly Dēw (the chief demon) and his offspring. Accordingly, Mēnōg ī Xrad presents four distinct categories of demons, and based on this classification, it offers methods for avoiding their worship as well as strategies for liberation from their influence. Drawing on textual evidence and references to contemporaneous and linguistically related texts, this article seeks to provide a clear depiction of these demons and their functions, while delineating the connections between Ahriman, his agents, earthly life, and the afterlife. The concluding findings demonstrate the conceptual and practical existence of the four categories of demons, identify their means of influencing humans, and propose solutions for escaping their malevolent grasp دادِستانِ مینوی خرد، متنی است دینی و اخلاقی که در آن بسیار از اهریمن و دیوان یاد شده است. در این کتاب مفهوم اهریمن و دیوان، به عنوان دستیاران و لشکریان او، در نمودها و قالب‌های چندگانه واکاوی و برای هر نمود، مثال‌هایی ارائه شده است. خوانش دقیق این کتاب در پرتو شکل‌گیری معنای متن توسط متون دیگر (بینامتنیّت) و فهم مطالب بین سطور از شکل‌گیری، زیست، خویشکاری‌ها و سرنوشت دیوان‌دیو و فرزندان او پرده برمی‌دارد. بر این اساس، در مینوی خرد با چهار دسته از دیوان مواجه می‌شویم و بر همین بنیاد، شیوه‌های پیروی و پرستش آنها و راه‌های رهایی از آنان در اختیار مخاطب قرار می‌گیرد. در این مقاله با تکیه بر شواهد متنی و ارجاع به متون همزمان و همزبان، کوشش شده که تصویر روشنی از این دیوان و خویشکاری‌های آنها به دست داده شود و در مورد ارتباط اهریمن و عُمالش با زندگی گیتیانه و جهان پس از مرگ، خطوط واضحی ترسیم گردد. آنچه که در پایان به عنوان نتیجه پیش رویِ پژوهشگر قرار می‌گیرد، اثباتِ وجود مفهومی و مصداقیِ چهار دسته از دیوان، شناخت راه‌های نفوذ آنان در آدمی و به دست دادنِ راهکارهایی برای رهایی از آنان است