مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت ادیان 2008-8116 15 3 2024 06 21 نقد نظریة توحید و عرفان زرتشتی و نسبت آن با توحید و عرفان اسلامی 53 69 2021748 10.22034/marefateadyan.2024.2021748 FA امیر یوسفی دانشجوی دکتری - ادیان و عرفان تطبیقی، دانشگاه فردوسی مشهد 0000-0002-8709-8527 سیده فاطمه زارع حسینی Journal Article 2024 01 11 The debate on whether Zoroastrian teachings and Zoroastrian religion are mystical among researchers of ancient Iranian religions has been a controversial issue. Some researchers, both Iranian and much less non-Iranian, believe in the mysticism of Zoroastrian teachings and Zoroastrian religion. They believe in mystical and esoteric interpretations of the Avesta (especially Gahan) and other Zoroastrian texts and have followed this Zoroastrian mystical view in the works of famous and great people such as Ferdowsi, Sheikh Eshraq, Rumi, etc. Using the descriptive-analytical method, in this article, their claims and their reasons are mentioned first; Then, citing the Avesta text and the opinions of prominent researchers, the view that the Zoroastrian religion has mystical and monotheistic foundations in the field of theology and cosmology is criticized and rejected; Then it is shown with analyzes that this religion lacks mystical elements in the field of practical mysticism. Naturally, by rejecting the monotheism and mysticism of Zoroastrian religion, its relationship with Islamic mysticism and monotheism will also be of a kind of contradiction. بحث بر سر مسئله‌ی عرفانی بودن یا نبودن آموزه‌های زرتشت و دیانت زرتشتی در میان محققان ادیان ایران باستان بحثی پرمناقشه و اختلاف‌زا بوده است. برخی از پژوهشگران، اعم از ایرانی و بسیار کمتر غیرایرانی، به عرفانی بودن تعالیم زرتشت و دین زرتشتی باور دارند. اینان به تفاسیری عرفانی و باطنی از اوستا (به‌ویژه گاهان) و سایر متون زرتشتی قائل‌اند و دنباله‌ی این نگاه عرفانی زرتشتی را در آثار مشاهیر و بزرگانی چون فردوسی، شیخ اشراق، مولوی و... پی گرفته‌اند. در این نوشتار با به‌کارگیری روش توصیفی ـ تحلیلی، ابتدا به ذکر ادعای ایشان و دلایلشان پرداخته می‌شود؛ سپس با استناد به متن اوستا و آرای پژوهشگران مطرح، این دیدگاه که دیانت زرتشتی دارای مبانی عرفانی و توحیدی‌‌ در ساحت خداشناسی و کیهان‌شناسی است، نقد و رد می‌شود؛ سپس با تحلیل‌هایی نشان داده می‌شود که این دین در حیطه‌ی عرفان عملی نیز فاقد عناصر عرفانی است. طبعاً با رد توحیدی و عرفانی بودن دین زرتشت، نسبت آن با عرفان و توحیدِ اسلامی نیز از نوع تضاد خواهد بود. https://marefateadyan.nashriyat.ir/sites/marefateadyan.nashriyat.ir/files/article-files/2021748-1723613254.pdf