TY  - JOUR
    ID  - 2021666
    TI  - خداباوری در مکتب فلسفی سانکهیا
    JO  - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
    JA  - 16
    LA  - fa
    SN  - 2008-8116
        AU  - Karimi, Mohammad
      AD  - دانشجوی دکتری - دانشگاه آزاد ـ واحد یادگار امام
          AU  - Amini, Jabbar
      AD  - 
          AU  - jalalisheyjani, Jamshid
      AD  - دانشیار - گروه ادیان و عرفان دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر ری
        Y1  - 2024
    PY  - 2024
    VL  - 15
    IS  - 3
    SP  - 115
    EP  - 128
  KW  - سانکهیه
KW  - پوروشه
KW  - پراکریتی
KW  - وجود خداوند یکتا
KW  - قانون علیت
KW  - تعدد نفوس
KW  - مقولة انانیت
    DO  - 10.22034/marefateadyan.2024.2021666
    AB  - در میان ادیان و مکاتب‌ فلسفی هند ـ که قریب به اتفاق آنها عمل‌گرا هستند ـ مکتب سانکهیه از حیث طرح مباحث نظری و نظام مقولاتی پیچیده، جایگاه فلسفی ویژه‌ای دارد. دو مقولة «پوروشه» (نفس) و «پراکریتی» (ماده)، اصول اساسی متافیزیک به‌ظاهر دوگانه‌انگار سانکهیه است. بدین سبب، برخی فرزانگان و شارحان این نظام فکری دربارة مسئلة وجود خداوند به منازعه پرداخته‌اند. اغلب شارحان متقدم بر پایة باور به نفوس متعدد ازلی و نیز مفهوم خاص علیت نزد فیلسوفان سانکهیه، برآن‌اند که خداوند بدان گونه که در ادیان توحیدی مطرح است، در مکتب سانکهیه جایی ندارد؛ اما شارحان متأخر این نظام فکری که حائز پیروان بیشتری هستند، بر این باورند که وجود خداوند به‌عنوان روحی کامل و ناظر بر عملکرد خلاقانة پراکریتی، ضرورت دارد؛ ولی همیشان ایدة خود را به‌حسب متافیزیک مکتب سانکهیه، به‌درستی تبیین نکرده‌اند. پژوهش پیش رو به‌روش توصیفی ـ تحلیلی «مسئلة خداباوری» را در این نظام فکری می‌کاود؛ اینکه باور به وجود خداوند یکتا به چه میزان با سایر سازه‌های اصلی متافیزیک سانکهیه سازگار است؟ پس از بررسی پیش‌فرض‌ها و دلایل طرفین نزاع، به‌نظر می‌رسد که پوروشه در نظام فکری سانکهیه همان خداوند است؛ ولی شارحان ناخداباور، پوروشه را با مقولة «انانیت» (دومین معلول پراکریتی) خلط کرده‌اند.
    UR  - https://marefateadyan.nashriyat.ir/node/2021666
    L1  - https://marefateadyan.nashriyat.ir/sites/marefateadyan.nashriyat.ir/files/article-files/2021666-1723613356.pdf
    ER  -