دين

دين در نگاه ماركس و شريعتي؛ نقد و بررسي

سال پنجم، شماره چهارم، پياپي 20، پاييز 1393

محمد فولادي / استاديار گروه جامعه شناسي مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني ره                                Fooladi@iki.ac.ir

دريافت: 15/7/1393 ـ پذيرش: 28/11/1393

 

چكيده

همواره در طول تاريخ دين و مطالعات دين شناسي، جذاب و از موضوعات چالشي بوده است. هيچ جامعه اي را در طول حيات بشر نمي توان يافت كه فاقد دين و يا پرستش باشد. ازاين رو، رويكردهاي گوناگوني در عرصه هاي مختلف علمي براي مطالعات دين شناختي پديد آمده است؛ روان‏شناسي دين، جامعه‏شناسي دين، مردم‏شناسي دين، پديدارشناسي دين، الهيات، فلسفه دين، مطالعات اديان، كلام و كلام جديد. براستي ماهيت دين چيست، تفسير رايج برگرفته از معارف ناب الهي كدام است، در رهيافت هاي گوناگون ديني، نوع تفسير ماركسيستي از دين، چه مؤلفه هايي را مورد توجه قرار مي دهد. در اين ميان، دكتر شريعتي به عنوان يك متفكر اجتماعي، چه رويكردي در تفسير دين اتخاذ كرده است. افزون براين، مرحله آغازين دين بشر توحيد بوده است و يا شرك؟
اين مقاله، با رويكرد تحليلي و اسنادي به بررسي، مقايسه و نقد نظريه ديني ماركس و شريعتي مي پردازد. بر اين اساس، شريعتي در تفسير دين، به رهيافت ماركسيستي روي آورده، و مرحله آغازين دين بشر را شرك تلقي مي كند كه انبياء و رسولان الهي براي دعوت به توحيد و يكتاپرستي به سوي بشر فرستاده شده اند. اين تلقي و نظريه ديني شريعتي ناصواب و با تفسير رايج در معارف ناب اهل بيت علیه السلام ناسازگار است.

كليدواژه ها: دين، شريعتي، نظريه ديني شريعتي، نظريه ديني ماركس، مرحله آغازين دين بشر، توحيد، شرك.

 

شماره مجله: 
20
شماره صفحه: 
139

تحليل نقش دين در جامعه

 سال چهارم، شماره سوم، پياپي 15، تابستان 1392، ص 5 ـ 16

همايون همتي / دانشيار اديان و عرفان تطبيقي دانشكده روابط بين الملل                  drhemati@yahoo.com

دريافت: 5/ 8/ 1392ـ پذيرش: 20/ 12/ 1392

چكيده

ارائه تعريفي روشن و دقيق از دين، در بحث از ماهيت و كاركرد دين ضروري است. دين‌پژوهان معاصر پس از سپري شدن دوراني كه تعريف‌هاي تك‌بعدي از دين رواج داشت، امروز به تعاريف چندبعدي از دين رو آورده‌اند. از آن ميان، تعريف هفت بُعدي اسمارت مقبوليت بيشتري يافته است. جامعه‌شناسان دين نيز امروز به ورشكستگي و نارسايي نظريه‌هاي عرفي‌شدن دين اعتراف مي‌كنند و در بيان كاركردهاي متنوع دين، بر كاركردهاي اجتماعي و سياسي آن به صراحت تأكيد دارند. دين، علاوه بر معنابخشي، داراي كاركرد هويت‌بخشي و مشروعيت‌بخشي است و مي‌تواند در نظم و انضباط جامعه و حتي بهداشت رواني، تعليم و تربيت و روابط بين‌الملل نقش ايفا كند. قابليت اديان در ايفاي هريك از اين نقش‌ها يكسان نيست و آشكارا ميان آنها تفاوت‌هايي وجود دارد. اين مقاله، انواع اين كاركردها را با نگاه فلسفي ـ جامعه‌شناسي مورد بحث و تحليل قرار مي‌دهد.

كليدواژه‌ها: دين، تعاريف دين، كاركردهاي دين، هويت، معنا، مشروعيت، جامعه.

شماره مجله: 
15
شماره صفحه: 
7

اسلام و مسيحيت؛ امكان گفت‌وگوي دو مكتب از ديدگاه هانري كربن

سال چهارم، شماره سوم، پياپي 15، تابستان 1392، ص 37 ـ 56

اعظم قاسمي / استاديار پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي                       azam_ghasemi@yahoo.com

دريافت: 5/ 7/ 1392ـ پذيرش: 15/ 11/ 1392

چكيده

اسلام و مسيحيت بيشترين پيروان را در دنيا دارند. بيشتر پيروان اين دو دين خود را در طريق نجات مي‌دانند و به همين دليل، دعوت مسيحيان به پذيرش دين اسلام شايد همواره موفقيت‌آميز نباشد. سؤالي كه براي متفكران پيش مي‌آيد اين است كه در اين شرايط، چگونه مي‌توان به همزيستي مسالمت‌آميز رسيد؟ بهترين شيوة گفت‌وگوي اديان، گفت‌وگوي پيروان اديان است. در گفت‌وگوي اديان، مشابهت‌ها و نقاط افتراق ميان دو دين بيان مي‌شود و بسياري از سوءفهم‌ها برطرف مي‌گردد. امروزه بيش از پيش ضرورت اين بحث مشخص شده است. يكي از متفكراني كه دغدغة اين بحث را داشته هانري كربن، فيلسوف فرانسوي، است. وي گفت‌وگوي اسلام و مسيحيت امكان‌پذير مي‌داند. اين مقاله آراء وي را در اين خصوص نقد و تحليل مي‌كند.

كليدواژه‌ها: گفت‌وگو، اسلام، مسيحيت، كربن، دين.

شماره مجله: 
15
شماره صفحه: 
39

بررسي و نقد رهيافت عرفي شلايرماخر به دين

سال سوم، شماره دوم، بهار 1391، ص 97 ـ 113
Ma'rifat-i Adyān, Vol.3. No.2, Spring 2012

رحيم دهقان سيمكاني*

چكيده
رگه‌هاي عرفي‌شدن در قرائت شلايرماخر از دين، بيانگر اين است كه تجربۀ ديني راه به جايي نبرده و به جهات گوناگون نه‌تنها شرافتي به دين نبخشيده، بلكه آن را در مسيري عرفي قرار داده است. فروكاستن حقيقت دين به تجربۀ ديني شخصي، كنار نهادن كتاب مقدّس به عنوان مجموعه‌اي از دستورات الهي، و تقليل آن به كتاب ثبت تجربۀ ديني، بي‌توجهي به نقش عقل، شريعت، مناسك ديني، بي‌توجهي به مابعدالطبيعه و نيز اومانيستي بودن رهيافت معناگرايانه به دين را مي‌توان از جمله رگه‌هاي عرفي‌شدن در تفكر ديني شلايرماخر دانست. وي دين را از حوزۀ علم و عمل، به عالَم خصوصي احساسات پارسامنشانه تأويل برده است. اين مقال بر آن است تا ضمن تبيين رهيافت ديني شلايرماخر، عناصر عرفي را در رويكرد ديني وي نشان دهد. روش مقاله در مراجعه به آراء، استنادي و در تبيين محتوا، تحليلي ـ انتقادي است.
كليدواژه‌ها: شلايرماخر، دين، عرفي‌شدن، تجربة ديني، احساس.


شماره مجله: 
10
شماره صفحه: 
97

تحليل و بررسي معيار حقانيت در اديان

سال سوم، شماره دوم، بهار 1391، ص 85 ـ 96
Ma'rifat-i Adyān, Vol.3. No.2, Spring 2012

يحيي نورمحمدي* / محمدرضا نورمحمدي**

چكيده
همواره در خصوص هر ديني اين سؤال مطرح است كه آيا از حقانيت برخوردار است و چه معيار و ملاكي براي ارزيابي و بازشناسي دين حق از دين باطل وجود دارد؟ از جمله معيارهايي كه در اين زمينه مطرح است، عبارتند از: قابليت فرجام‌شناسي، معيار اخلاقي، تجربه ديني‌، انسجام دروني، زنده بودن دين، تاريخ اعتبار الهي و مطابقت با واقع. در اين مقال، به تحليل و بررسي اين معيارها مي‌پردازيم. از جمع بين معيارها، معيار مورد قبول عبارت است از: ديني مي‌تواند حق باشد كه اولاً، همة معارف و احكام عملي و دستورات اخلاقي موجود در آن دين، مطابق با واقع و نفس‌الامرِ متناسب خودش باشد. ثانياً، اين مدعاي اديان كه خود را راهي مورد تأييد خداوند متعال براي رسيدن به كمال و سعادت معرفي مي‌كنند، مطابق با واقع باشد؛ يعني خداوند متعال نيز آن دين را به عنوان طريقي براي رسيدن به خود، و برنامه‌اي براي زندگي مورد رضايت خود مورد تأييد قرار داده باشد و هنوز ارادة الهي به اين امر تعلق گرفته باشد كه انسان‌ها از طريق پيروي از آن دين، به سعادت و قرب الهي نائل آيند. نكته مهم و در خور توجه اين است كه ادياني برخوردار از حقانيت هستند كه علاوه بر الهي بودن، اعتبار آنها سرنيامده و دچار تحريف نشده باشند، و همه آموزه‌هاي آن مطابق با واقع باشد.
كليدواژه‌ها: حق، دين، فرجام‌شناسي، انسجام دروني، تجربه ديني، مطابقت با واقع.


شماره مجله: 
10
شماره صفحه: 
75

رويکرد عرفي‌ شدۀ اقبال لاهوري به دين

سال دوم، شماره چهارم، پاييز 1390، ص 5 ـ 30

Ma'rifat-i Adyān, Vol.2. No.4, Fall 2011

رحيم دهقان سيمکاني*

چکيده

اساسي‌ترين هدف اقبال لاهوري، بازسازي انديشة ديني بوده و كوشيده تا با توجه به پيشرفت‌هاي اخيرِ رشته‌هاي علم و فلسفه،‌ اصول اسلام را تبيين، و آنها را مطابق با مقتضيات زمان جلوه دهد. ايشان دغدغۀ دين داشته و اسلام را دين حق يافته است؛ با اين حال در تفسير او از اسلام، عناصري يافت مي‌شود که خواسته يا ناخواسته، او را به تفسيري عرفي‌شده از دين، سوق داده است. گرايش خاص او به معرفت تجربي، نگرش او به وحي و خاتميت، تجربۀ ديني، انديشۀ اومانيستي، و نيز تأثير بر نوانديشان پس از خود، از جمله عناصري است که انديشۀ او در باب دين را به سمت قرائتي عرفي‌شده از دين رهنمون ساخته است. اين نوشتار بر آن است تا با تبيين اين عناصر، وجوه عرفي‌شدة دين در نگرش اقبال لاهوري را به تصوير بکشد.

كليد‌واژه‌ها: دين، عرفي شدن، معرفت تجربي، تجربة ديني، اومانيسم، اقبال لاهوري.

شماره مجله: 
8
شماره صفحه: 
5
محتوای تغذیه