شخينا

استعارۀ امر جنسی در الهیات سیاسی قبالایی

* سعيد جهانگيري / دكتري علوم سياسي، دانشگاه آزاد اسلامي واحد علوم و تحقيقات تهران    saeedjahangiri61@yahoo.com
مهدي فدايي مهرباني / استاديار علوم سياسي، دانشگاه تهران
دريافت: 28/11/1398 ـ پذيرش: 06/05/1399
چکیده
استعارة امر جنسی را می‌توان به آن دسته از تأملات الهیاتی گفت که به‌طورکلی به موضوع امر جنسی از منظری الهیاتی می‌پردازد. این بخش از الهیات، در یهودیت قبالایی (کابالایی) با الهیات سیاسی پیوند خورده است. چنين توصيفي از سرزمين مقدس، در درون خود حاوي احساسي همراه با تعصب و غيرت است (همانند تعصب شوهر به همسر خود) و نوعی الهیات سیاسیِ امر جنسی را پدید آورده است. این اعتقاد الهیاتی ـ که مروّج نوعی ناموس‌پرستی جنسی‌سیاسی بود ـ از دو طریق محقق می‌شد. به عبارت دیگر، یهودیت قبالایی بر اساس مضامین جنسیِ کتاب مقدس، به تحلیل استعاریِ سیاست و اندیشۀ سیاسی خود می‌پردازد. الهیات سیاسی قباله، این تحلیل را به‌طور ویژه در مفهوم بازگشت شخینا از تبعید یا زنِ دورافتاده از همسر خویش توضیح می‌دهد که مبتنی بر نوعی رابطۀ تکوینی میان خداوند به‌مثابة شوهر و قوم بنی‌اسرائیل به‌منزلة همسر است. این رابطۀ زناشویی میان خدا و قوم بنی‌اسرائیل، در حوزۀ سیاسی به نوعی ناموس‌گرایی الهیاتی بدل مي‌شود که ما در این مقاله درصدد شرح آن برآمده‌ایم.
کليدواژه‌ها: الهيات امر جنسی، الهيات سياسی، قباله، ارض مقدس، شخينا.
 


 

شماره مجله: 
46
شماره صفحه: 
89

معناشناسي واژه «سكينه» در قرآن و متون مقدس يهودي

سال نهم، شماره دوم، پياپي 34، بهار 1397

محمود مکوند / استاديار گروه علوم قرآن و حديث دانشگاه خوارزمي     mmakvand@khu.ac.ir
نرجس توکلی محمدی / دانش آموختۀ دكتري علوم قرآن و حديث دانشگاه تهران     tavakoli.nm@gmail.com
دريافت: 05/10/1396 ـ پذيرش: 09/02/1397
چكيده
واژه قرآنی «سکینه» تنها شش بار در سه سورة قرآن به کار رفته است. مفسران مسلمان و مترجمان قرآن، این واژه را غالباً به معنای «آرامش و طمأنینه»، مطابق با ریشة لغوی آن «سکن» دانسته‌اند. لغویان عرب نیز همین معنا را برای واژه بيان کرده‌اند. گاه با استناد به روایات، برابرنهاده‌هایی دیگري نيز به کار برده‌اند. در این میان، شمار اندکی از محققان از معنای معهود فراتر رفته و معادل‌های دیگري برگزیده‌اند. با این حال، آرای مختلف و عدم وجود شاهدی بر گزینش یکی بر دیگری، فهم مفهوم صحیح این واژه قرآنی را دشوار ساخته است. اين مقاله، با روش تاریخی ـ تطبیقی، به بررسی دقیق این واژه در منابع مرتبط، مفهوم صحیح و برابر نهادة مناسب آن مي‌پردازد. بررسی‌های صورت‌گرفته نشان می‌دهد که واژه «سکینه»، خاستگاه و سیاقی مشترک با کاربردهای آن در متون مقدس یهودی دارد. هرچند نمی‌توان این واژه را به قطع، وام‌واژه‌ای سریانی یا عبری دانست، اما اشتراکات فراوان معنایی و کاربردی این دو واژه در قرآن، روایات و متون مقدس یهودی، بيانگر بار معنایی خاصِّ دینی آن است. براین‌اساس، «سکینه» عبارت است از «حضور و تجلی شکوهمند الهی» که در شرایطی خاص شامل حال مؤمنان می‌گردد.
کلیدواژه‌ها: سکینه، شخینا، قرآن، کتاب مقدس، مفردات، معناشناسی.


شماره مجله: 
34
شماره صفحه: 
7
محتوای تغذیه