محمود مكوند

معناشناسي «بور» در قرآن و متون مقدس يهودي ـ مسيحي

سال دهم، شماره چهارم، پياپي 40، پاييز 1398

محمود مکوند / استاديار گروه علوم قرآن و حديث، دانشگاه خوارزمي    mmakvand@khu.ac.ir
دريافت: 14/11/1397 ـ پذيرش: 10/04/1398
چکیده
واژة «بور» دو بار و ریشة آن (ب و ر) پنج بار در قرآن به کار رفته است. عموم مفسران و مترجمان قرآن، اين واژه را به معنای هلاک‌شده، تباه‌شده و فاسد دانسته‌اند. این مفاهیم به لحاظ کلامی و در باب مقولة جبر، مسئله‌سازند. از سوی دیگر، برخی قرآن‌پژوهان واژه را دخیل دانسته‌اند. بنابراین در مقالة حاضر، نخست واژه را در زبان‌های سامی و با تأکید بر زبان‌های عربی، عبری، آرامی و سریانی ریشه‌یابی کرده‌ایم؛ سپس مبتنی بر این ریشه‌یابی به معانی واژه در قرآن و متون مقدس یهودی ـ مسیحی پرداخته و با ارائة گزارشی نسبتاً مبسوط از مفاهیم آن، نشان داده‌ایم که اين واژه در متون يادشده، یک مفهوم حقیقی دارد که همانا زمین بایر یا ناکشته است و یک مفهوم استعاری دارد که عبارت است از ناآموخته، نادان یا پرورش‌نایافته. افزون بر این، به نظریة استعاره‌های مفهومی اشاره کرده‌ایم و ارتباط مفاهیم حقیقی و استعاری واژه را توضیح داده و گفته‌ایم که در این استعارة مفهومی، سویة حاصلخیزی و باروری یا نقطة مقابل آن، سترون و بی‌حاصل بودن، برجسته می‌شود. در پایان، مبتنی بر تحلیل فوق، حضور توأم هر دو معنا را در متون پیش‌گفته، برخاسته از یک پدیدة نظام‌مند زبانی دانسته‌ایم که قول به دخیل بودن واژه را رد می‌کند.
کلیدواژه‌ها: بور، مفردات قرآنی، زبان‌های سامی، استعارة مفهومی، متون مقدس یهودی مسیحی.


 

سال انتشار: 
دهمين
شماره مجله: 
40
شماره صفحه: 
37

معناشناسي واژه «سكينه» در قرآن و متون مقدس يهودي

سال نهم، شماره دوم، پياپي 34، بهار 1397

محمود مکوند / استاديار گروه علوم قرآن و حديث دانشگاه خوارزمي     mmakvand@khu.ac.ir
نرجس توکلی محمدی / دانش آموختۀ دكتري علوم قرآن و حديث دانشگاه تهران     tavakoli.nm@gmail.com
دريافت: 05/10/1396 ـ پذيرش: 09/02/1397
چكيده
واژه قرآنی «سکینه» تنها شش بار در سه سورة قرآن به کار رفته است. مفسران مسلمان و مترجمان قرآن، این واژه را غالباً به معنای «آرامش و طمأنینه»، مطابق با ریشة لغوی آن «سکن» دانسته‌اند. لغویان عرب نیز همین معنا را برای واژه بيان کرده‌اند. گاه با استناد به روایات، برابرنهاده‌هایی دیگري نيز به کار برده‌اند. در این میان، شمار اندکی از محققان از معنای معهود فراتر رفته و معادل‌های دیگري برگزیده‌اند. با این حال، آرای مختلف و عدم وجود شاهدی بر گزینش یکی بر دیگری، فهم مفهوم صحیح این واژه قرآنی را دشوار ساخته است. اين مقاله، با روش تاریخی ـ تطبیقی، به بررسی دقیق این واژه در منابع مرتبط، مفهوم صحیح و برابر نهادة مناسب آن مي‌پردازد. بررسی‌های صورت‌گرفته نشان می‌دهد که واژه «سکینه»، خاستگاه و سیاقی مشترک با کاربردهای آن در متون مقدس یهودی دارد. هرچند نمی‌توان این واژه را به قطع، وام‌واژه‌ای سریانی یا عبری دانست، اما اشتراکات فراوان معنایی و کاربردی این دو واژه در قرآن، روایات و متون مقدس یهودی، بيانگر بار معنایی خاصِّ دینی آن است. براین‌اساس، «سکینه» عبارت است از «حضور و تجلی شکوهمند الهی» که در شرایطی خاص شامل حال مؤمنان می‌گردد.
کلیدواژه‌ها: سکینه، شخینا، قرآن، کتاب مقدس، مفردات، معناشناسی.


سال انتشار: 
نهمين
شماره مجله: 
34
شماره صفحه: 
7
محتوای تغذیه